Wstęp i kontekst:

Ludwig Wit­t­gen­ste­in powie­dział kie­dyś, że „gra­ni­ce moje­go języ­ka wyzna­cza­ją gra­ni­ce moje­go świa­ta”. Język, czy­li zakres słow­nic­twa wraz ze wszyst­ki­mi war­stwa­mi zna­cze­nio­wy­mi, nie tyl­ko pozwa­la opi­sy­wać rze­czy­wi­stość, lecz tak­że ją kreu­je. Za pomo­cą słów moż­na cho­ciaż­by eli­mi­no­wać z dys­kur­su pew­ne gru­py albo wręcz prze­ciw­nie – wpro­wa­dzać je do deba­ty publicz­nej (już samo uży­wa­nie femi­na­ty­wów, czy­li rze­czow­ni­ków z żeń­ski­mi koń­ców­ka­mi wyra­zo­wy­mi, poka­zu­je, że kobie­ty rów­nież mogą leczyć ludzi czy wykła­dać na uczel­niach – odpo­wied­nio jako lekar­ki lub pro­fe­sor­ki). Język nie jest obiek­tyw­ny, lecz arbi­tral­ny, co ozna­cza, że ludzie sami decy­du­ją o tym, jak będą nazy­wać pew­ne zja­wi­ska: dla­te­go też, w zależ­no­ści od świa­to­po­glą­du, sto­su­nek do abor­cji okre­śla się jako „wal­kę o pra­wa kobiet” lub „wal­kę o pra­wo każ­de­go czło­wie­ka do życia”. Widać więc wyraź­nie, że język wpły­wa na życie ludzi. Geo­r­ge Orwell, być może zazna­jo­mio­ny z ideą struk­tu­ra­li­zmu języ­ko­we­go, sku­pił się na uka­za­niu sku­tecz­no­ści języ­ka w for­mo­wa­niu świa­to­po­glą­du poprzez ogra­ni­cza­nie wol­no­ści człowieka.

Rozwinięcie (Rok 1984):

Nowo­mo­wa była urzę­do­wym języ­kiem ang­so­cu, ustro­ju panu­ją­ce­go w Oce­anii. Geo­r­ge Orwell w „Zasa­dach nowo­mo­wy” pisał, że jej celem było „dostar­cza­nie środ­ków odpo­wied­nich do wyra­ża­nia świa­to­po­glą­du oraz myśli wła­ści­wych dla zwo­len­ni­ków ang­so­cu, lecz rów­nież unie­moż­li­wie­nie swo­bo­dy myśle­nia”. Język ten miał dwa głów­ne cele: unie­moż­li­wie­nie wyra­że­nia „here­zji myślo­wej” oraz zre­du­ko­wa­nie do mini­mum zakre­su słow­nic­twa, aby zawę­zić zakres myśle­nia oby­wa­te­li Oce­anii. Ponad­to zastą­pie­nie sta­re­go języ­ka nowo­mo­wą sku­tecz­nie unie­moż­li­wia­ło obco­wa­nie z lite­ra­tu­rą okre­su sprzed prze­ję­cia wła­dzy przez Par­tię – doce­lo­wo sta­ro­mo­wa mia­ła stać się beł­ko­tli­wym, nie­zro­zu­mia­łym dla niko­go językiem.

Nowo­mo­wa ogra­ni­cza­ła wol­ność czło­wie­ka przede wszyst­kim za spra­wą pozba­wia­nia słów róż­nych odcie­ni zna­cze­nio­wych. Geo­r­ge Orwell w „Roku 1984” podał przy­kład sło­wa „wol­ny”, któ­re odno­si­ło się do pozba­wie­nia pew­nych cech (np. „Pies jest wol­ny od pcheł”), a nie do swo­bo­dy poli­tycz­nej. W efek­cie miesz­kań­cy Oce­anii nie zna­li zna­cze­nia sło­wa „wol­ność” i nie mogli się jej doma­gać, byli uwię­zie­ni w pułap­ce świa­ta skon­stru­owa­ne­go przez angsoc.

Oprócz wal­ki z nie­pra­wo­myśl­no­ścią nowo­mo­wa mia­ła tak­że dru­gi cel: zawę­że­nie zakre­su myśle­nia oby­wa­te­li Oce­anii. Kolej­ne aktu­ali­za­cje Słow­ni­ka nowo­mo­wy redu­ko­wa­ły licz­bę wyra­zów ze wszyst­kich zbio­rów – tak­że ze zbio­ru A odno­szą­ce­go się do słów nie­zbęd­nych w życiu codzien­nym. To z kolei spra­wia­ło, że róż­ne zja­wi­ska nie mogły zostać opi­sa­ne sło­wa­mi, więc o nich nie myślano.

Nowo­mo­wa była tak napraw­dę odręb­nym języ­kiem, któ­ry miał opi­sy­wać nowy świat zdo­mi­no­wa­ny przez rzą­dy Par­tii. Wie­le słów codzien­ne­go użyt­ku zosta­ło z niej usu­nię­tych, nato­miast pozo­sta­łe prze­kształ­co­no w taki spo­sób, aby upro­ścić spo­sób myśle­nia. Na tej zasa­dzie stwo­rzo­no mię­dzy inny­mi spo­sób stop­nio­wa­nia przy­miot­ni­ków poprzez sto­so­wa­nie przed­rost­ka „plus” lub „dwa­plus”. Ponad­to język prze­siąk­nął par­tyj­ną pro­pa­gan­dą: Mini­ster­stwo Miło­ści zaj­mo­wa­ło się repre­sja­mi, Mini­ster­stwo Poko­ju – woj­ną, a wszyst­kie nie­pra­wo­myśl­ne idee okre­śla­no zbior­czo mia­nem „myślo­zbrod­ni”, bez zbęd­ne­go ana­li­zo­wa­nia treści.

Zakończenie (podsumowanie):

Nowo­mo­wa w oczy­wi­sty spo­sób ogra­ni­cza­ła wol­ność czło­wie­ka – zre­du­ko­wa­ny zakres słow­nic­twa (w dodat­ku prze­siąk­nię­te­go pro­pa­gan­dą) unie­moż­li­wiał wyra­że­nie myśli nie­zgod­nych z ide­ała­mi ang­so­cu. Do 2050 r., kie­dy nowo­mo­wa mia­ła stać się jedy­nym języ­kiem urzę­do­wym, miesz­kań­cy Oce­anii mie­li utra­cić moż­li­wość for­mu­ło­wa­nia rewo­lu­cyj­nych myśli – mogło być to moż­li­we, ponie­waż wszyst­kie zagra­ża­ją­ce Par­tii sło­wa mia­ły ulec zapo­mnie­niu. Język był więc pozba­wio­ny funk­cji magicz­nej pozwa­la­ją­cej kre­ować świat i pobu­dzać do działania.

Zbiór opra­co­wań zagad­nień z puli pytań jaw­nych na matu­rę ust­ną 2024 z języ­ka pol­skie­go pozwo­li Ci jesz­cze lepiej przy­go­to­wać się do egza­mi­nu! W ebo­oku oma­wiam wszyst­kie zagad­nie­nia z „Roku 1984” Geo­r­ge­’a Orwel­la oraz poda­ję kon­tek­sty z innych lek­tur obo­wiąz­ko­wych. Znaj­dziesz tu mię­dzy inny­mi omó­wie­nie tema­tu „Nowo­mo­wa jako spo­sób na ogra­ni­cze­nie wol­no­ści czło­wie­ka” na pod­sta­wie „Roku 1984”.

  • Opracowanie pytań na maturę ustną 2024 – pełen zestaw 40 lektur

    150,00 VAT
    Dodaj do koszyka
  • Opracowanie pytań na maturę ustną 2024 – „Rok 1984”

    10,00 VAT
    Dodaj do koszyka

Ten temat obowiązuje również na maturze ustnej w 2025!

  • Opracowanie pytań jawnych na maturę ustną 2025 – pełen zestaw 53 lektur

    150,00 VAT
    Dodaj do koszyka
  • Opracowanie pytań na maturę ustną 2025 – „Rok 1984”

    8,00 VAT
    Dodaj do koszyka

Jeśli to czy­tasz — daj mi znać 🧡 na swo­im ulu­bio­nym kanale: