Matura podstawowa maj 2026 – arkusz i zasady oceniania (termin główny)

Matura 2026 język polski – odpowiedzi (przygotowane przez Babę od polskiego)

Zadanie 1.
Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń odnoszących się do tekstu Agnieszki Krzemińskiej oraz do tekstu Olafa Szewczyka. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
Odpowiedź:

1. P
2. P
3. P

Dlaczego w ostatniej odpowiedzi poprawna odpowiedź to P, a nie F? Poniżej cytaty z obu tekstów:

Tekst 1:
Ponadto w pościgu za coraz to nowszymi sposobami przechowywania treści, których wytwarzamy bardzo dużo, może nawet – za dużo, jesteśmy zmuszeni stale kupować nowe nośniki i zwiększać pojemność energochłonnych serwerów, przez co przyczyniamy się do produkcji elektrośmieci i do zużywania kurczących się zasobów energii.
Tekst 2:
To także konieczność w świecie dzisiejszej nauki, z jej wielkimi, wciąż rosnącymi zasobami wiedzy. Jest jej już tak wiele, że nawet uczeni o wąskich specjalizacjach miewają trudność z przyswajaniem wszelkich ustaleń dla nich istotnych. Nasze mózgi nie są przecież ewolucyjnie przystosowane do przechowywania tak wielkich zbiorów danych.

Zadanie 2.
Na podstawie tekstu Olafa Szewczyka wyjaśnij, czym pod względem dostępu do wiedzy różnią się cyfrowe nośniki informacji od dawnych nośników informacji.

Propozycja odpowiedzi: Cyfrowe nośniki informacji umożliwiają szybki i szeroki dostęp do wiedzy: można ją zapisywać w wielu kopiach, udostępniać natychmiast wielu odbiorcom i łatwo przeszukiwać. Dawne nośniki, zwłaszcza rękopisy, były trudne do kopiowania, nieliczne, mniej dostępne i bardziej narażone na zniszczenie.

Zadanie 3.
Czy w tekście Agnieszki Krzemińskiej i w tekście Olafa Szewczyka wyrażono taką samą ocenę papieru jako nośnika informacji? Uzasadnij odpowiedź, odwołując się do każdego z tekstów.

Propozycja odpowiedzi: Nie. Agnieszka Krzemińska ocenia papier dość pozytywnie, bo podkreśla jego prostotę, trwałość, niezależność od prądu i wartość estetyczną. Olaf Szewczyk akcentuje przede wszystkim ograniczenia papieru i dawnych nośników: mały zasięg, trudność kopiowania oraz mniejszą dostępność wiedzy w porównaniu z nośnikami cyfrowymi.

Zadanie 4.

Rozstrzygnij, czy myśl wyrażona w sentencji rozpoczynającej tekst Agnieszki Krzemińskiej jest zgodna z odczytaniem sentencji Newtona zawartym w 1. akapicie tekstu Olafa Szewczyka. Uzasadnij odpowiedź, odwołując się do każdego z tekstów.
Verba volant, scripta manent, czyli „słowa ulatują, pismo pozostaje” – twierdzili Rzymianie.
„Jeśli widzę dalej, to tylko dlatego, że stoję na ramionach olbrzymów” – powiedział Isaac Newton.

Propozycja odpowiedzi:

Rozstrzygnięcie: tak, ta myśl jest zgodna z odczytaniem sentencji Newtona.

Uzasadnienie: Sentencja przywołana przez Krzemińską podkreśla, że zapis utrwala treści i pozwala im przetrwać. W tekście Szewczyka słowa Newtona zostają odczytane podobnie: rozwój wiedzy jest możliwy dzięki temu, że osiągnięcia poprzedników zostały zachowane i mogą służyć następnym pokoleniom.

Zadanie 5.
Uzasadnij, że wyraz chmura użyty w tekście Agnieszki Krzemińskiej jest neologizmem znaczeniowym.

Propozycja odpowiedzi: Wyraz „chmura” jest neologizmem znaczeniowym, ponieważ istniejącemu już słowu nadano nowe znaczenie. Dawniej „chmura” oznaczała przede wszystkim zjawisko atmosferyczne, a w tekście Krzemińskiej oznacza cyfrową przestrzeń służącą do przechowywania danych.

Zadanie 6.

Na podstawie obu tekstów napisz notatkę syntetyzującą na temat: tradycyjne a cyfrowe sposoby przechowywania informacji. Twoja wypowiedź powinna liczyć 60–90 wyrazów.

Propozycja notatki syntetyzującej: Autorzy obu tekstów zestawiają tradycyjne i cyfrowe metody przechowywania informacji, lecz inaczej oceniają ich skuteczność. Krzemińska eksponuje zalety papieru: prostotę użycia, trwałość (odróżniającą ten typ nośnika od technologii, która ma krótką żywotność), niezależność od prądu, odporność na fałszowanie oraz wartość estetyczną. Dostrzega jednak mniejszą wygodę tego nośnika. Szewczyk natomiast akcentuje przewagę nowych rozwiązań: łatwe kopiowanie, szybkie udostępnianie, gromadzenie dużych zasobów danych i ich sprawne wyszukiwanie. Zauważa przy tym, że dawne formy zapisu ograniczały dostęp do wiedzy. Oboje autorów uznaje, że różne sposoby utrwalania treści powinny się uzupełniać.

Zadanie 7.

Na plakacie za pomocą różnych elementów graficznych przedstawiono interpretację Antygony Sofoklesa. Wybierz dwa elementy graficzne i wyjaśnij ich sens w kontekście problematyki tego utworu.

Przykładowe odpowiedzi (należy wybrać 2 elementy graficzne):

waga – symbolizuje sprawiedliwość, sąd i konflikt racji; w tragedii trzeba rozważyć, co jest ważniejsze: prawo państwowe Kreona czy prawo boskie, którego broni Antygona
nagrobek – odwołuje się do śmierci i pochówku Polinejkesa; przypomina o zakazie pogrzebu, który staje się przyczyną konfliktu między Antygoną a Kreonem
gałązka oliwna – kojarzy się ze starożytną Grecją, pokojem i pojednaniem; w kontekście tragedii może podkreślać, że bohaterowie nie potrafią dojść do zgody
antyczna budowla / świątynia – wskazuje na starożytną Grecję jako miejsce akcji oraz na znaczenie praw boskich i religijnych w świecie przedstawionym dramatu
grupa postaci – może symbolizować społeczeństwo Teb, chór albo wspólnotę, która obserwuje konflikt Antygony i Kreona; pokazuje, że decyzje bohaterów dotyczą nie tylko ich samych, lecz także całej społeczności
grecki ornament / meander – podkreśla antyczny charakter utworu i nawiązuje do kultury greckiej, z której wywodzi się tragedia Sofoklesa

Zadanie 8.
Przeczytaj poniższe fragmenty tekstów.

Tekst 1.
Człowiek średniowieczny pojmował swe stosunki ze Stwórcą na wzór relacji między królem a wasalami. Hołd łączył ich więzią osobistą i nierozerwalną.
Na podstawie: André Vauchez, „Duchowość średniowiecza”, tłum. Hanna Zaremska, Gdańsk 2004.

Tekst 2.
„Pieśń o Rolandzie”
CLXXVI
Hrabia Roland leży pod sosną. […] Wiele rzeczy przychodzi mu na pamięć: tyle ziem, które zdobył dzielny rycerz, i słodka Francja, i krewniacy, i Karol Wielki, jego pan, który go wychował. Płacze i wzdycha, […] bije się w piersi i prosi Boga o przebaczenie: „Prawdziwy Ojcze, któryś nigdy nie skłamał, […] ocal moją duszę od wszystkich niebezpieczeństw za grzechy, którem popełnił w życiu!”. Ofiarował Bogu swą prawą rękawicę, święty Gabriel wziął ją z jego dłoni. Opuścił głowę na ramię; doszedł, ze złożonymi rękami, swego końca. Bóg zsyła mu swego anioła Cherubina i świętego Michała opiekuna; z nimi przyszedł i święty Gabriel. Niosą duszę hrabiego do raju.
„Pieśń o Rolandzie”, [w:] „Arcydzieła francuskiego średniowiecza”, tłum. Tadeusz Żeleński (Boy), Anna Tatarkiewicz, Warszawa 1968.

Czy w przytoczonym fragmencie „Pieśni o Rolandzie” została odzwierciedlona relacja między człowiekiem a Bogiem opisana przez André Vaucheza? Uzasadnij odpowiedź.

Propozycja odpowiedzi:
Tak, w przytoczonym fragmencie „Pieśni o Rolandzie” została odzwierciedlona relacja między człowiekiem a Bogiem opisana przez André Vaucheza. Roland traktuje Boga jak swojego najwyższego pana: prosi Go o przebaczenie, oddaje mu swoją prawą rękawicę, czyli wykonuje gest podobny do hołdu lennego. Po śmierci jego dusza zostaje zabrana do raju, co pokazuje osobistą i nierozerwalną więź rycerza ze Stwórcą.

Zadanie 9.

W którym z przytoczonych fragmentów pieśni Jana Kochanowskiego znajduje się nawiązanie do stoicyzmu? Zaznacz właściwą odpowiedź, wybraną spośród podanych A–D.
A.
Złota to strzała i krom wszego¹ jadu była,
Którą mię niepochybna Miłość ugodziła.
Bo ja w swym miłowaniu troski nie najduję,
Owszem, radość na sercu niewymowną czuję.
Jan Kochanowski, „Pieśń 4, Księgi pierwsze”, [w:] tegoż, „Pieśni”, Wrocław 1997.
B.
A nigdy nie zabłądzi,
Kto tak umysł narządzi²;
Jakoby umiał szczęście i nieszczęście znosić:
Temu mężnie wytrzymać, w owym się nie wznosić.
Jan Kochanowski, „Pieśń 9, Księgi pierwsze”, [w:] tegoż, „Pieśni”, Wrocław 1997.
C.
Królom moc na poddane³ i zwierzchność dana,
A królowie zaś mają nad sobą Pana,
Który wszystkiemu światu sam rozkazuje,
Na ziemi i na niebie wiecznie króluje.
Jan Kochanowski, „Pieśń 16, Księgi pierwsze”, [w:] tegoż, „Pieśni”, Wrocław 1997.
D.
A nam wina przynoście.
Z wina dobra myśl roście⁴,
A frasunek podlany
Taje by śnieg zagrzany.
Jan Kochanowski, „Pieśń 24, Księgi pierwsze”, [w:] tegoż, „Pieśni”, Wrocław 1997.
¹ Krom wszego — bez żadnego.
² Narządzi — przygotuje.
³ Moc na poddane — tu: władza nad poddanymi.
⁴ Roście — rośnie.

Odpowiedź: B

Fragment B nawiązuje do stoicyzmu, ponieważ mówi o zachowaniu wewnętrznego spokoju zarówno w szczęściu, jak i w nieszczęściu.

Zadanie 10.
Przeczytaj poniższy utwór literacki oraz zapoznaj się ze zdjęciem muralu.

Tekst 1.
Ignacy Krasicki
„Jagnię i wilcy”
Zawżdy¹ znajdzie przyczynę, kto zdobyczy pragnie:
Dwóch wilków jedno w lesie nadybali² jagnię.
Już go mieli rozerwać; rzekło: „Jakim prawem?”
„Smacznyś, słaby i w lesie!” — Zjedli niezabawem³.
Ignacy Krasicki, „Jagnię i wilcy”, [w:] tegoż, „Bajki”, Wrocław 1989.
¹ Zawżdy — stale, zawsze.
² Nadybać — niespodzianie znaleźć, spotkać kogoś, coś; natrafić na coś.
³ Niezabawem — zaraz potem.

Tekst 2.
Mural „Człowieczy los”.

Czy w bajce „Jagnię i wilcy” Ignacego Krasickiego oraz na muralu wyrażono taką samą refleksję o życiu człowieka? Uzasadnij odpowiedź, odwołując się do każdego z tekstów.

Pamiętajcie, że tutaj mamy zadanie na argumentację – może być też odpowiedź: TAK. Ważne, jak to uzasadnicie.

Propozycja odpowiedzi:

Nie. W bajce „Jagnię i wilcy” oraz na muralu wyrażono różne refleksje o życiu człowieka. W bajce Krasickiego wilki zabijają jagnię tylko dlatego, że jest słabe, a więc silniejsi bezwzględnie wykorzystują swoją przewagę. Na muralu wilk i postać przypominająca jagnię trzymają się za ręce – wilk wygląda tak, jakby był opiekunem jagnięcia.

Zadanie 11.
Przeczytaj poniższy fragment tekstu.
Olga Tokarczuk
„Lalka i perła”
[…] to człowiek oddany historii, choć w gruncie rzeczy jej nierozumiejący; […] upatrujący własnego indywidualnego zbawienia w Napoleonie, wyzwoleniu, powstaniach i wojnach. […] To także człowiek przywiązany — do ludzi, do opinii, do miejsca.
Olga Tokarczuk, „Lalka i perła”, Kraków 2019.

Zadanie 11.1.

Który bohater „Lalki” Bolesława Prusa został opisany w przytoczonym fragmencie „Lalki i perły” Olgi Tokarczuk? Podaj nazwisko tego bohatera.

Poprawna odpowiedź: Ignacy Rzecki

Zadanie 11.2.

Wykaż, że bohater „Lalki” Bolesława Prusa, opisany w przytoczonym fragmencie „Lalki i perły” Olgi Tokarczuk, to człowiek przywiązany do ludzi. W odpowiedzi odwołaj się do relacji tego bohatera z wybranym bohaterem „Lalki” Bolesława Prusa.

Propozycja odpowiedzi:
Ignacy Rzecki jest człowiekiem przywiązanym do ludzi, co widać w jego relacji ze Stanisławem Wokulskim. Rzecki jest wobec niego lojalny, martwi się o niego, broni go i z oddaniem prowadzi sklep podczas jego nieobecności. Traktuje Wokulskiego nie tylko jak pracodawcę, lecz także jak bliskiego przyjaciela, z którym wiąże swoje nadzieje.

Zadanie 12.

Przeczytaj poniższy utwór literacki.
Antoni Lange
IV [Potrącona życia falą…]
Potrącona życia falą
Dusza moja łka:
Łzy się palą — łzy kryształą —
Wokół szara mgła.
Błędne było życie moje,
Błędny jego kres:
Marzeń roje — niepokoje
I krynice łez.
Siebiem winił i nikogo:
Nieszczęśliwa gra!
Inną drogą płynąć błogo —
Moja ścieżka zła.
Wirem złote sny rozwiane
Otoczyły mnie:
Zapomniane, opłakane
Widzę bogi w śnie.
[Z tomu „Rozmyślania”, 1906]
Antoni Lange, IV [Potrącona życia falą…], [w:] tegoż, „Rozmyślania i inne wiersze”, Warszawa 1979.

Zadanie 12.1.

Czy w przytoczonym wierszu Antoniego Langego podmiot liryczny wyraża postawę dekadencką? Uzasadnij odpowiedź.

Propozycja odpowiedzi:
Tak, podmiot liryczny wyraża postawę dekadencką. W wierszu dominuje pesymizm, poczucie klęski, smutek i przekonanie o zmarnowanym życiu. Świadczą o tym sformułowania: „Błędne było życie moje”, „Moja ścieżka zła”, „Nieszczęśliwa gra” oraz obrazy łez i szarej mgły. Podmiot liryczny czuje się przegrany i rozczarowany własnym losem.

Zadanie 12.2.

Uzupełnij tabelę. Podaj nazwy środków wyrazu artystycznego, których przykłady z zacytowanego wiersza Antoniego Langego zamieszczono w tabeli.
Przykład | Nazwa środka wyrazu artystycznego
Dusza […] łka
Zapomniane […] bogi
Propozycja odpowiedzi:
Dusza […] łka — personifikacja, czyli uosobienie.
Zapomniane […] bogi — epitet.

Zadanie 13.

Przeczytaj poniższy fragment utworu literackiego.
Stefan Żeromski
„Przedwiośnie”
— Chciałem powiedzieć parę słów — zaczął Cezary — jakby określić? — prawie w kwestii formalnej. Chciałem zwrócić uwagę na nieskuteczność takiej propagandy jak ta, której przykład słyszałem przed chwilą.
Jeżeli tutejsza klasa robotnicza przeżarta jest nędzą i chorobami, jeśli ta klasa jest w stanie zwyrodnienia czy na drodze do zwyrodnienia, jeżeli ta klasa jest pozbawiona kultury, to jakimże sposobem i prawem ta właśnie klasa może rwać się do roli odrodzicielki tutejszego społeczeństwa? Takich argumentów nie należy używać. Należy raczej schować te fakty na dno, na sam spód dowodzeń, gdyż jest to właściwie argument przeciwko racjonalności uroszczeń¹ komunizmu. Klasa przeżarta nędzą i chorobami może być tylko obiektem czyjejś akcji odrodzeńczej, lecz w żadnym razie nie czynnikiem odradzającym.
Stefan Żeromski, „Przedwiośnie”, Warszawa 1985.
¹ Uroszczenie — żądanie.

Zadanie 13.1.

Wyjaśnij, z jakim poglądem komunistów polemizował Cezary Baryka w przytoczonym fragmencie „Przedwiośnia” Stefana Żeromskiego.

Propozycja odpowiedzi:
Cezary Baryka polemizował z poglądem komunistów, że wynędzniała, chora i pozbawiona kultury klasa robotnicza może stać się siłą odradzającą społeczeństwo. Według niego ludzie zniszczeni przez nędzę i choroby potrzebują pomocy, dlatego nie mogą być skutecznym czynnikiem przemiany społecznej.

Zadanie 13.2.

Jakim typem argumentu posłużył się Cezary Baryka w przytoczonym fragmencie „Przedwiośnia” Stefana Żeromskiego? Zaznacz właściwą odpowiedź, wybraną spośród podanych A–D.
A. Ad personam.
B. Wyrażającym groźbę.
C. Odwołującym się do autorytetu.
D. Opartym na logicznym rozumowaniu.

Poprawna odpowiedź: D.

Zadanie 14.
Przeczytaj poniższy fragment utworu literackiego.
Witold Gombrowicz
„Ferdydurke”
Co? Co? Chciałem krzyknąć, że nie jestem uczeń, że zaszła pomyłka, porwałem się do ucieczki, ale coś mnie z tyłu chwyciło jak w kleszcze i przygwoździło na miejscu — dziecięca, infantylna pupa mnie chwyciła. Z pupą nie mogłem się ruszyć, belfer zaś wciąż siedział i siedząc, wyrażał tak doskonałą belferskość, że zamiast krzyczeć, wystawiłem dwa palce do góry, jak to robią uczniowie w szkole, gdy chcą się odezwać. Pimko skrzywił się i rzekł:
— Niech Kowalski siedzi. […]
I siedziałem w nierealnym nonsensie jak we śnie, zakneblowany, zbelfrzony i zabelfrowany, siedziałem na dziecinnej pupci — on zaś siedział jak na Akropolu¹ i zapisywał coś w notesie. Wreszcie rzekł:
— No, Józiu, chodź, pójdziemy do szkoły.
Witold Gombrowicz, „Ferdydurke”, [w:] tegoż, „Pisma zebrane”, t. 2, Kraków 2007.
¹ Akropol — główna część starożytnych Aten, położona na wzgórzu.
Na podstawie przytoczonego fragmentu „Ferdydurke” Witolda Gombrowicza wyjaśnij, na czym polega koncepcja formy.

Propozycja odpowiedzi:
Koncepcja formy polega na tym, że człowiek zostaje wtłoczony w określoną rolę narzuconą mu przez innych i zaczyna zachowywać się zgodnie z tą rolą, choć wewnętrznie się z nią nie zgadza. W przytoczonym fragmencie Pimko narzuca Józiowi formę ucznia i dziecka. Józio chce zaprotestować, ale zamiast tego podnosi dwa palce jak uczeń w szkole i podporządkowuje się sytuacji.

Zadanie 15.
Przeczytaj poniższy fragment utworu literackiego.
Gustaw Herling-Grudziński
„Inny świat”
— W tej historii — zaczął ostrożnie [Jewriej] — jest pewna sprawa, którą przemilczałem i którą chciałbym ci teraz powiedzieć. Nie mówiłem o niej dotąd z nikim, bo prawdę powiedziawszy, nie miałem z kim. […] Ale przez tyle bezsennych nocy marzyłem o tym, aby spotkać kogoś, kto mógłby mnie zrozumieć, kto był także w obozie sowieckim… […] W mojej brygadzie pracowało czterech Niemców […]. Pracowali doskonale: nie miałem im nic do zarzucenia […]. Zażądano ode mnie, abym złożył zeznanie, że słyszałem ich rozmawiających po niemiecku o bliskim nadejściu Hitlera. […] Oficer NKWD nie ukrywał przede mną, że jeśli odmówię, wrócę na ogólne roboty, do lasu… Miałem więc do wyboru własną śmierć lub śmierć tych czterech… […] I wybrałem. Miałem dość lasu i tego przeraźliwego, codziennego wywijania się od śmierci — chciałem żyć. Złożyłem zeznanie. Rozstrzelano ich za zoną w dwa dni potem. […] Gdybym to powiedział komukolwiek z ludzi, wśród których teraz żyję — podjął cicho — nie uwierzyłby lub uwierzywszy, nie podałby mi ręki. Ale ty, ty przecież wiesz, do czego nas doprowadzono. Powiedz tylko to jedno słowo: rozumiem…
Poczułem, jak krew uderza mi do skroni, a wraz z nią cisną się przed oczy dawne obrazy, wspomnienia. Ale o ileż bardziej były zatarte wówczas, gdy tłumiłem je siłą, by uratować wiarę w ludzką godność, niż teraz, gdy nareszcie uspokojony — spoglądam na nie jak na ostygłą przeszłość! […] Miałem już jednak za sobą trzy lata wolności, […] normalnych uczuć, miłości, przyjaźni, życzliwości… Dni naszego życia nie są podobne do dni naszej śmierci i prawa naszego życia nie są również prawami naszej śmierci. Wróciłem z takim trudem między ludzi i miałbym teraz od nich dobrowolnie uciekać? Nie, nie mogłem wymówić tego słowa.
Gustaw Herling-Grudziński, „Inny świat”, Warszawa 1998.

Zadanie 15.1.
Na podstawie przytoczonego fragmentu „Innego świata” Gustawa Herlinga-Grudzińskiego wyjaśnij, jak życie w łagrze wpłynęło na postawę Jewrieja.

Propozycja odpowiedzi:
Życie w łagrze doprowadziło Jewrieja do moralnego załamania. Pod wpływem terroru, strachu przed śmiercią i wycieńczającej pracy zgodził się złożyć fałszywe zeznanie przeciwko czterem Niemcom. Wybrał własne przetrwanie, choć wiedział, że jego decyzja doprowadzi innych ludzi do śmierci.

Zadanie 15.2.

Na podstawie przytoczonego fragmentu „Innego świata” Gustawa Herlinga-Grudzińskiego wyjaśnij, dlaczego narrator nie okazał zrozumienia Jewriejowi.

Propozycja odpowiedzi:
Narrator nie okazał Jewriejowi zrozumienia, ponieważ nie chciał usprawiedliwić zdrady i śmierci niewinnych ludzi. Po wyjściu z obozu wrócił do świata normalnych wartości, takich jak godność, przyjaźń i odpowiedzialność moralna. Powiedzenie „rozumiem” oznaczałoby dla niego zgodę na prawa łagru, w którym walka o przeżycie niszczyła człowieczeństwo.

Zadanie 16.

Rozstrzygnij, czy nazwa Ministerstwo Prawdy jest adekwatna do działań tego urzędu opisanych w powieści „Rok 1984” George’a Orwella. Uzasadnij odpowiedź.

Propozycja odpowiedzi:

Rozstrzygnięcie: Nazwa Ministerstwo Prawdy nie jest adekwatna do działań tego urzędu.
Uzasadnienie: Ministerstwo Prawdy w powieści „Rok 1984” nie zajmuje się głoszeniem prawdy, lecz jej fałszowaniem. Urząd zmienia dokumenty, usuwa niewygodne fakty, przepisuje historię i tworzy propagandę zgodną z aktualną linią Partii. Nazwa jest więc przewrotna i ironiczna, ponieważ oznacza instytucję służącą kłamstwu oraz manipulacji społeczeństwem.