Retoryka nie zaczyna się na mównicy i nie kończy wraz z ostatnim zdaniem przemówienia. Korzystamy z niej podczas rozmowy, dyskusji, pisania wypracowania, przygotowywania prezentacji, tworzenia reklamy, a nawet przekonywania domowników, że właśnie ten film warto obejrzeć wieczorem.

Każdego dnia przedstawiamy swoje opinie, uzasadniamy decyzje, odpowiadamy na cudze zarzuty i próbujemy wpływać na sposób myślenia innych osób. Możemy robić to uczciwie i rzeczowo albo posługiwać się uproszczeniami, naciskiem i manipulacją. Znajomość retoryki pomaga więc skuteczniej formułować własne wypowiedzi, lecz także krytycznie oceniać komunikaty kierowane do nas.

Czym jest retoryka?

Retoryka jest dziedziną wiedzy oraz praktyczną umiejętnością tworzenia wypowiedzi dostosowanych do celu, odbiorcy i sytuacji.

Obejmuje między innymi:

  • planowanie wypowiedzi – ustalenie, co chcemy osiągnąć i do kogo się zwracamy;
  • formułowanie stanowiska – jasne przedstawienie własnej opinii;
  • dobieranie argumentów – wskazanie powodów, dla których odbiorca powinien przyjąć dane stanowisko;
  • porządkowanie wywodu – ułożenie myśli w kolejności zrozumiałej dla odbiorcy;
  • dobór języka – dostosowanie słownictwa, stylu i tonu do sytuacji;
  • oddziaływanie na odbiorcę – odwoływanie się do jego wiedzy, rozumu, doświadczeń i emocji.

Retoryka nie oznacza automatycznie manipulacji. Można przekonywać uczciwie: przedstawiać sprawdzalne informacje, ujawniać własne intencje, szanować rozmówcę i dopuszczać możliwość, że cudze stanowisko okaże się lepiej uzasadnione.

Retoryka, argumentacja, perswazja i manipulacja – czym się różnią?

Pojęcia te są ze sobą związane, ale nie oznaczają tego samego.

  • retoryka – obejmuje zasady budowania skutecznych wypowiedzi ustnych i pisemnych;
  • argumentacja – polega na uzasadnianiu określonego stanowiska za pomocą odpowiednio dobranych racji;
  • perswazja – jest jawną próbą wpłynięcia na przekonania, ocenę lub zachowanie odbiorcy;
  • manipulacja – wykorzystuje nieuczciwe albo ukryte sposoby oddziaływania, które utrudniają odbiorcy samodzielną ocenę sytuacji.

Perswazja może być etyczna. Nauczyciel, który przekonuje uczniów do przeczytania wartościowej książki, ujawnia swój cel i może przedstawić uczciwe argumenty. Manipulacja zaczyna się wtedy, gdy nadawca zataja istotne informacje, wywołuje nieuzasadniony lęk, przekręca cudze wypowiedzi albo próbuje ośmieszyć rozmówcę zamiast odpowiedzieć na jego argumenty.

Czym jest argumentacja?

Argumentacja odpowiada na pytanie: dlaczego odbiorca miałby uznać nasze stanowisko za słuszne?

Nie wystarczy napisać:

„Uważam, że warto czytać książki”.

To jedynie opinia. Aby stała się częścią wypowiedzi argumentacyjnej, należy ją uzasadnić:

„Warto czytać książki, ponieważ kontakt z różnymi sposobami opowiadania rozwija zasób słownictwa i ułatwia precyzyjne wyrażanie własnych myśli”.

W argumentacji ważne są następujące elementy:

  • problem – zagadnienie, pytanie lub sporna kwestia, która wymaga rozważenia;
  • teza – stanowisko, którego autor zamierza bronić;
  • hipoteza – przypuszczenie, które zostanie sprawdzone podczas rozważań;
  • argument – racja przemawiająca za tezą albo przeciwko niej;
  • przesłanka – informacja, sąd lub założenie, na którym opiera się rozumowanie;
  • przykład – konkretny przypadek ilustrujący argument;
  • konkluzja – wniosek wynikający z przedstawionego rozumowania.

W szkolnej praktyce argumentem nazywa się zazwyczaj rację uzasadniającą stanowisko. W logice słowo to może oznaczać także cały układ rozumowania złożony z przesłanek i wynikającej z nich konkluzji.

Teza a hipoteza

Teza jest jednoznacznym stanowiskiem, które autor zamierza uzasadnić.

Przykład tezy:

„Dążenie do władzy może prowadzić człowieka do przekraczania zasad moralnych”.

Hipoteza ma charakter przypuszczenia i wymaga rozważenia różnych możliwości.

Przykład hipotezy:

„Być może dążenie do władzy nie zawsze niszczy człowieka, ponieważ jego skutki zależą od wyznawanych wartości i sposobu sprawowania rządów”.

Jeżeli formułujemy tezę, wywód powinien prowadzić do jej potwierdzenia. Jeżeli rozpoczynamy od hipotezy, możemy ją ostatecznie przyjąć, odrzucić albo doprecyzować.

Argument to nie przykład

Argument i przykład współpracują ze sobą, ale wykonują inne zadania.

Argument wyjaśnia, dlaczego określone stanowisko jest słuszne.

Przykład pokazuje, w jakiej konkretnej sytuacji można dostrzec opisaną prawidłowość.

Spójrzmy na pełny schemat:

Teza: Nieograniczona władza może doprowadzić człowieka do moralnego upadku.

Argument: Jeżeli nikt nie kontroluje osoby sprawującej władzę, może ona zacząć traktować własne interesy jako ważniejsze od prawa i dobra innych ludzi.

Rozwinięcie: Brak odpowiedzialności za podejmowane decyzje ułatwia przekraczanie kolejnych granic. Pierwsze nadużycie może prowadzić do następnych, ponieważ sprawca próbuje ukryć wcześniejsze czyny i zachować zdobytą pozycję.

Przykład: W „Balladynie” Juliusza Słowackiego tytułowa bohaterka popełnia kolejne zbrodnie, aby zdobyć władzę, a następnie utrzymać swoją pozycję i usunąć osoby znające prawdę o jej przeszłości.

Wniosek: Historia Balladyny pokazuje, że władza połączona z poczuciem bezkarności może nasilać destrukcyjne cechy człowieka.

Zdanie „Przykładem jest Balladyna” nie jest jeszcze argumentem. Nie wyjaśnia, co dokładnie udowadniają losy bohaterki ani jaki mają związek z tezą.

Jakie są typy argumentów?

W szkolnej analizie wypowiedzi przydatny jest podział na trzy główne kategorie:

  • argumenty logiczne;
  • argumenty rzeczowe;
  • argumenty emocjonalne.

Podział ten pomaga rozpoznać, na czym nadawca opiera swoje przekonywanie. W praktyce jeden argument może łączyć kilka sposobów oddziaływania. W takim przypadku należy ustalić, który z nich ma największe znaczenie.

Argumenty logiczne

Argument logiczny opiera się na rozumowaniu. Nadawca przedstawia przesłanki, a następnie wyprowadza z nich wniosek.

Przykład:

Przesłanka pierwsza: Każde zdanie złożone zawiera co najmniej dwa orzeczenia.

Przesłanka druga: W wypowiedzeniu „Kiedy wróciłem do domu, rozpoczęła się burza” występują dwa orzeczenia: „wróciłem” i „rozpoczęła się”.

Wniosek: To wypowiedzenie jest zdaniem złożonym.

Siła argumentu logicznego zależy od dwóch kwestii:

  • prawdziwości przesłanek;
  • poprawności przejścia od przesłanek do wniosku.

Nawet poprawnie zbudowane rozumowanie może prowadzić do fałszywego wniosku, jeżeli opiera się na nieprawdziwym założeniu.

Dedukcja – od reguły do konkretnego przypadku

Dedukcja polega na zastosowaniu ogólnej zasady do szczegółowej sytuacji.

Przesłanka ogólna: Wszystkie ssaki oddychają płucami.

Przesłanka szczegółowa: Delfin jest ssakiem.

Wniosek: Delfin oddycha płucami.

W prawidłowym rozumowaniu dedukcyjnym wniosek wynika z przesłanek w sposób konieczny. Jeżeli przesłanki są prawdziwe, nie można poprawnie przyjąć przeciwnego wniosku.

Indukcja – od obserwacji do uogólnienia

Indukcja rozpoczyna się od konkretnych przypadków, na których podstawie powstaje ogólniejszy wniosek.

Załóżmy, że podczas lekcji uczniowie analizują pięć reklam skierowanych do młodzieży. W każdej z nich pojawiają się popularni twórcy internetowi. Na tej podstawie można wysunąć przypuszczenie, że reklamodawcy często wykorzystują rozpoznawalne osoby, aby zwiększyć wiarygodność przekazu wśród młodych odbiorców.

Wniosek indukcyjny jest prawdopodobny, ale nie ma takiej pewności jak prawidłowy wniosek dedukcyjny. Analiza pięciu reklam nie pozwala stwierdzić, że wszystkie reklamy skierowane do młodzieży wykorzystują tę samą strategię.

Argumenty rzeczowe

Argumenty rzeczowe opierają się na konkretnych informacjach, które można sprawdzić albo poddać ocenie.

Ich podstawą mogą być:

  • fakty – informacje możliwe do zweryfikowania;
  • dane liczbowe – wyniki pomiarów, statystyki i obliczenia;
  • wyniki badań – ustalenia przedstawione przez badaczy;
  • dokumenty – regulaminy, ustawy, raporty, listy i inne źródła pisane;
  • relacje świadków – wypowiedzi osób uczestniczących w zdarzeniu;
  • opinie ekspertów – stanowiska osób posiadających odpowiednie kompetencje;
  • przykłady – konkretne wydarzenia rzeczywiste albo sytuacje przedstawione w utworach;
  • analogie – porównania z innymi przypadkami o istotnie podobnych cechach.

Przykład argumentu rzeczowego:

„Z regulaminu biblioteki wynika, że uczeń może przedłużyć termin zwrotu książki, jeżeli przed upływem wyznaczonego czasu skontaktuje się z bibliotekarzem. Skoro wiadomość została wysłana dwa dni przed terminem, prośba spełnia warunek opisany w regulaminie”.

Argument rzeczowy nie musi zawierać liczby. Najważniejsze jest to, że odwołuje się do konkretnej i możliwej do sprawdzenia informacji.

Argument z autorytetu

Argument z autorytetu polega na powołaniu się na opinię osoby uznawanej za kompetentną w danej dziedzinie.

Nie każde znane nazwisko stanowi wartościowe uzasadnienie. Aktorka może być cenioną specjalistką w dziedzinie gry scenicznej, ale sama popularność nie czyni jej ekspertką w zakresie leczenia chorób serca, prawa podatkowego czy językoznawstwa.

Przed powołaniem się na autorytet warto sprawdzić:

  • czy dana osoba posiada wiedzę dotyczącą omawianego tematu;
  • czy jej wypowiedź została przytoczona zgodnie z pierwotnym znaczeniem;
  • czy stanowisko jest aktualne;
  • czy inne wiarygodne źródła potwierdzają tę opinię;
  • czy nadawca nie przedstawia jednostkowej opinii jako powszechnie przyjętego stanowiska nauki.

Sformułowanie „eksperci twierdzą” jest słabym uzasadnieniem, jeżeli nie wiadomo, o jakich ekspertów chodzi, czego dotyczyło ich badanie i gdzie opublikowano wyniki.

Argument z podobieństwa

Argument z podobieństwa polega na porównaniu rozpatrywanej sytuacji z innym przypadkiem.

Przykład:

„W dwóch szkołach o podobnej liczbie uczniów wprowadzenie osobnego, wyciszonego pomieszczenia do nauki ograniczyło kolejki do biblioteki. Podobne rozwiązanie można więc rozważyć także w naszej placówce”.

Taki argument jest wartościowy jedynie wtedy, gdy porównywane sytuacje są podobne pod istotnymi względami. Nie wystarczy wskazać dowolnego podobieństwa. Szkoły mogą mieć zbliżoną liczbę uczniów, lecz różnić się wielkością budynku, budżetem i organizacją pracy.

Argumenty emocjonalne

Argumenty emocjonalne mają wpłynąć na uczucia odbiorcy. Mogą wzbudzać między innymi:

  • współczucie;
  • lęk;
  • nadzieję;
  • poczucie dumy;
  • oburzenie;
  • radość;
  • poczucie wspólnoty;
  • poczucie odpowiedzialności.

Przykład:

„Zanim wyrzucisz książkę w dobrym stanie, pomyśl o dziecku, które chciałoby ją przeczytać, ale nie ma własnych książek. Przekazanie jej bibliotece albo świetlicy może sprawić komuś prawdziwą radość”.

Emocje są naturalną częścią komunikacji. Argument emocjonalny nie musi być nieuczciwy, zwłaszcza gdy uczucia mają rzeczywisty związek z omawianą sprawą.

Problem pojawia się wtedy, gdy emocja zastępuje uzasadnienie. Zdanie „Musisz się ze mną zgodzić, bo inaczej będzie mi przykro” wywiera nacisk, lecz nie dowodzi słuszności żadnego stanowiska.

Czy argument rzeczowy może wywoływać emocje?

Tak. Typ argumentu rozpoznajemy przede wszystkim na podstawie tego, na czym opiera się uzasadnienie, a nie wyłącznie na reakcji odbiorcy.

Informacja o liczbie zwierząt przebywających w schroniskach może wzbudzić smutek, ale jeżeli nadawca powołuje się przede wszystkim na sprawdzalne dane, posługuje się argumentem rzeczowym.

Z kolei obrazowe przedstawienie samotności porzuconego zwierzęcia jest argumentem emocjonalnym, nawet jeśli nie zawiera fałszywych informacji.

W jednej wypowiedzi można połączyć oba sposoby przekonywania.

Czym są chwyty erystyczne?

Erystyka koncentruje się na wygraniu sporu. Osoba stosująca chwyt erystyczny nie musi dążyć do ustalenia prawdy. Zależy jej przede wszystkim na pokonaniu przeciwnika, zdobyciu przewagi albo wywołaniu odpowiedniej reakcji publiczności.

Chwyt może brzmieć przekonująco, chociaż nie stanowi rzeczywistego uzasadnienia tezy.

Argumentum ad personam – atak na osobę

Nadawca krytykuje rozmówcę zamiast odpowiedzieć na jego argument.

Przykład:

„Nie warto słuchać twojej opinii o szkolnych lekturach, skoro zawsze miałeś bałagan w zeszycie”.

Porządek w zeszycie nie rozstrzyga o słuszności opinii dotyczącej listy lektur.

Argumentum ad populum – odwołanie do przekonania większości

Nadawca uznaje pogląd za prawdziwy dlatego, że akceptuje go wiele osób.

Przykład:

„Prawie wszyscy w klasie uważają tę interpretację za właściwą, więc musi być poprawna”.

Popularność poglądu nie jest dowodem jego prawdziwości. Większość także może się mylić.

Argumentum ad misericordiam – odwołanie do litości

Nadawca próbuje zdobyć poparcie, wzbudzając współczucie.

Przykład:

„Powinienem otrzymać najwyższą ocenę, ponieważ moi rodzice bardzo rozczarują się słabszym wynikiem”.

Reakcja rodziców nie rozstrzyga o jakości pracy ucznia.

Nie każde przedstawienie trudnej sytuacji jest jednak chwytem. Informacja o chorobie może uzasadniać prośbę o zmianę terminu, ale nie stanowi dowodu, że błędnie napisany sprawdzian zasługuje na najwyższą ocenę.

Argumentum ad baculum – odwołanie do groźby

Nadawca próbuje wymusić zgodę przez zastraszenie rozmówcy.

Przykład:

„Lepiej poprzyj mój pomysł, bo inaczej możesz zapomnieć o wspólnej pracy nad projektem”.

Groźba może doprowadzić do posłuszeństwa, lecz nie potwierdza słuszności pomysłu.

Argumentum ad vanitatem – odwołanie do próżności

Nadawca schlebia odbiorcy, aby skłonić go do przyjęcia określonego stanowiska.

Przykład:

„Jesteś przecież wyjątkowo inteligentną osobą, więc na pewno zgodzisz się z moją interpretacją”.

Komplement nie jest dowodem poprawności interpretacji.

Argumentum ad ignorantiam – argument z niewiedzy

Nadawca uznaje twierdzenie za prawdziwe dlatego, że nie udowodniono jego fałszywości, albo za fałszywe dlatego, że nie dowiedziono jego prawdziwości.

Przykład:

„Nikt nie udowodnił, że autor nie planował kontynuacji tej powieści, więc z pewnością zamierzał napisać drugi tom”.

Brak dowodu przeciwko twierdzeniu nie staje się automatycznie dowodem potwierdzającym to twierdzenie.

Jak zbudować dobry argument?

Przydatny jest pięcioetapowy schemat.

1. Przedstaw stanowisko

Najpierw określ, czego zamierzasz dowieść.

„Dążenie do celu nie zawsze zasługuje na uznanie”.

2. Sformułuj argument

Odpowiedz na pytanie: dlaczego tak uważasz?

„Cel nie usprawiedliwia działań, które prowadzą do krzywdzenia innych ludzi”.

3. Wyjaśnij zależność

Pokaż, dlaczego argument potwierdza tezę.

„Ocena działania powinna uwzględniać sposób osiągnięcia celu. Sukces zdobyty dzięki przemocy, oszustwu albo zdradzie nie staje się moralnie dobry tylko dlatego, że sprawca zrealizował swój plan”.

4. Podaj przykład

Wybierz konkretną sytuację, która ilustruje argument.

„Balladyna zdobywa coraz wyższą pozycję, ale dokonuje tego za pomocą zbrodni, kłamstw i usuwania kolejnych osób stojących na jej drodze”.

5. Sformułuj wniosek

Połącz przykład z argumentem i tezą.

„Losy bohaterki potwierdzają, że skuteczność nie wystarcza do pozytywnej oceny postępowania człowieka”.

Przykład pełnego akapitu argumentacyjnego

Nie każde dążenie do celu zasługuje na pochwałę, ponieważ wartość osiągnięcia zależy również od sposobu, w jaki człowiek do niego dochodzi. Sukces zdobyty dzięki krzywdzeniu innych nie może zostać uznany za moralne zwycięstwo. Potwierdzają to losy tytułowej bohaterki „Balladyny” Juliusza Słowackiego. Balladyna pragnie awansu społecznego i władzy, dlatego usuwa osoby stojące na jej drodze, rozpoczynając od zabójstwa własnej siostry. Kolejne osiągnięcia nie prowadzą jej do szczęścia, lecz wymagają następnych kłamstw i zbrodni. Historia bohaterki pokazuje więc, że cel nie usprawiedliwia środków, a ambicja pozbawiona zasad może doprowadzić człowieka do upadku.

W tym akapicie pojawiają się:

  • argument – sposób osiągnięcia celu wpływa na ocenę działania;
  • rozwinięcie – sukces zdobyty przez krzywdzenie innych nie jest moralnym zwycięstwem;
  • przykład – postępowanie Balladyny;
  • interpretacja przykładu – kolejne zbrodnie wynikają z pragnienia zachowania zdobytej pozycji;
  • wniosek – ambicja pozbawiona zasad prowadzi do destrukcji.

Najczęstsze błędy w argumentacji

Zastąpienie argumentu przykładem

„Przykładem jest Balladyna”.

Takie zdanie nie pokazuje, co udowadniają losy bohaterki. Przykład trzeba omówić i połączyć z argumentem.

Streszczenie zamiast uzasadnienia

Długie opowiadanie fabuły nie wzmacnia argumentacji, jeżeli autor nie wyjaśnia, jaki wniosek wynika z przywołanych wydarzeń.

Argument pozorny

„Warto czytać książki, ponieważ czytanie jest wartościowe”.

Drugie stwierdzenie jedynie powtarza pierwsze innymi słowami. Nie dostarcza nowego uzasadnienia.

Zbyt szerokie uogólnienie

„Jeden uczeń nie lubi lektur, więc młodzież nie chce czytać”.

Pojedynczy przypadek nie wystarcza do sformułowania wniosku dotyczącego całej grupy.

Zmyślone dane

Liczba nie staje się dowodem tylko dlatego, że brzmi precyzyjnie. Jeżeli autor przywołuje statystykę, powinien znać jej źródło.

Nieodpowiedni autorytet

Znana osoba nie musi posiadać wiedzy dotyczącej każdego tematu. Kompetencje należy oceniać w odniesieniu do konkretnej dziedziny.

Brak związku z tezą

Argument może być prawdziwy, ale nieistotny dla rozpatrywanego problemu. Każdy akapit powinien odpowiadać na pytanie: co ta informacja udowadnia?

Atakowanie rozmówcy

Wady, wygląd, wiek, oceny albo sposób mówienia autora nie obalają automatycznie jego stanowiska.

Jak rozpoznać typ argumentu?

Zadaj sobie trzy pytania.

Czy najważniejszy jest sposób rozumowania i zależność między przesłankami a wnioskiem?

Wypowiedź opiera się przede wszystkim na argumencie logicznym.

Czy uzasadnienie odwołuje się do konkretnych i możliwych do sprawdzenia informacji?

Wypowiedź wykorzystuje przede wszystkim argument rzeczowy.

Czy nadawca próbuje przekonać odbiorcę głównie przez wzbudzenie określonego uczucia?

Dominuje argument emocjonalny.

Ćwiczenie: przyporządkuj argumenty do odpowiednich typów

Poniższe zdania zostały stworzone na potrzeby ćwiczenia. Dane liczbowe mają charakter modelowy i nie opisują rzeczywistych badań.

Przyporządkuj każdy przykład do jednej z trzech kategorii:

  • argumenty logiczne;
  • argumenty rzeczowe;
  • argumenty emocjonalne.

Przykłady

1. W ankiecie przeprowadzonej wśród 120 uczniów 84 osoby zadeklarowały, że łatwiej koncentrują się w sali, w której nie wolno używać telefonów.

2. Pomyśl o uczniu, który każdego dnia próbuje się skupić, chociaż dźwięki powiadomień bez przerwy odrywają go od pracy.

3. Każde zdanie złożone zawiera przynajmniej dwa orzeczenia. W tej wypowiedzi znajdują się trzy orzeczenia, więc nie jest ona zdaniem pojedynczym.

4. Zgodnie z regulaminem biblioteki książkę można zatrzymać przez trzydzieści dni. Termin wypożyczenia tego egzemplarza upłynął wczoraj.

5. Tylko osoba pozbawiona wyobraźni mogłaby sprzeciwić się utworzeniu szkolnego koła teatralnego.

6. Jeżeli wszystkie prace oddane po terminie są oceniane według tych samych zasad, a ta praca została oddana dwa dni za późno, należy zastosować wobec niej ustalone kryteria.

7. W „Balladynie” tytułowa bohaterka zabija Alinę, a następnie ukrywa prawdę o popełnionej zbrodni.

8. Wyobraź sobie bibliotekę pełną książek, do której nikt już nie przychodzi. Bez czytelników to miejsce straci swój sens.

9. Wszystkie nietoperze są ssakami. Wszystkie ssaki karmią młode mlekiem. Zatem nietoperze karmią młode mlekiem.

10. Logopedka specjalizująca się w emisji głosu wyjaśniła, że długotrwałe mówienie bez przerw może nadmiernie obciążać narząd głosu.

11. Jeżeli nie poprzecie mojego projektu, wszyscy przekonają się, komu naprawdę nie zależy na naszej klasie.

12. Skoro biblioteka jest dziś zamknięta, a książkę można oddać wyłącznie bibliotekarzowi, nie uda się zwrócić jej przed jutrzejszym porankiem.

13. Ze szkolnej statystyki wypożyczeń wynika, że w październiku uczniowie wypożyczyli dwa razy więcej komiksów niż we wrześniu.

14. Jesteś przecież tak wrażliwą osobą, że na pewno zgodzisz się przekazać mi swoją część nagrody.

15. Na podstawie jednego przypadku nie można sformułować wiarygodnego wniosku o wszystkich uczniach. Znamy zachowanie tylko jednej osoby, więc nie powinniśmy oceniać całej klasy.

Klucz odpowiedzi

Argumenty logiczne:

  • 3;
  • 6;
  • 9;
  • 12;


Argumenty rzeczowe:

  • 1;
  • 4;
  • 7;
  • 10;


Argumenty emocjonalne:

  • 2;
  • 5;
  • 8;
  • 11;

W przykładach 5, 11 i 14 emocje zostały wykorzystane w sposób manipulacyjny:

  • przykład 5 – zawiera atak na osoby mające odmienne zdanie;
  • przykład 11 – opiera się na presji i próbie wywołania poczucia winy;
  • przykład 14 – wykorzystuje pochlebstwo, aby uzyskać korzyść.

Retoryka przydaje się także poza szkołą

Umiejętność argumentowania jest potrzebna podczas pisania rozprawki, przemówienia, artykułu i odpowiedzi egzaminacyjnej. Przydaje się również w rozmowach, pracy zawodowej, debacie publicznej i codziennym podejmowaniu decyzji.

Osoba, która rozumie mechanizmy argumentacji:

  • potrafi jasno przedstawić własne stanowisko;
  • odróżnia argument od przykładu;
  • sprawdza wiarygodność danych;
  • rozpoznaje niewłaściwe powołanie się na autorytet;
  • dostrzega próby wywoływania nieuzasadnionego lęku lub poczucia winy;
  • nie uznaje popularności poglądu za dowód jego prawdziwości;
  • potrafi zmienić zdanie, gdy otrzyma lepsze argumenty.

I właśnie ta ostatnia umiejętność jest szczególnie ważna. Celem uczciwej dyskusji nie powinno być pokonanie rozmówcy za wszelką cenę. Dobra argumentacja pomaga sprawdzić, które stanowisko zostało lepiej uzasadnione.

Bibliografia i materiały wykorzystane do opracowania zagadnienia

  • Wioletta Kozak, Robert Chamczyk, Maria Romanowska, „Retoryka na lekcjach języka polskiego”, materiał szkoleniowy Ośrodka Rozwoju Edukacji;
  • „Rozpoznawanie argumentów”, Zintegrowana Platforma Edukacyjna;
  • Krzysztof Szymanek, „Sztuka argumentacji. Słownik terminologiczny”, Warszawa 2012.