Zacznijmy od tego, że bardzo lubię Białystok. Ma swoje miejsce w moim sercu.„Moje miasto to Białystok” — znacie ten hit?

To teraz rozłóżmy nazwę na części pierwsze. Bo kiedy słyszymy „Białystok”, aż prosi się, żeby pomyśleć o białym stoku, czyli jasnym zboczu. Tyle że to fałszywy trop.

Białystok nie potrzebuje gór, żeby mieć stok. Potrzebuje wody.

Pierwotnie był „Biały Stok”, czyli zestawienie dwóch wyrazów. „Biały” odnosił się do jasnej, czystej wody, a „stok” w dawnej polszczyźnie nie musiał oznaczać zbocza. Mógł znaczyć strumień, potok, a nawet źródło. Białystok to więc nie „białe wzgórze”, lecz raczej „biały potok” albo „czysty strumień”.

I to tłumaczy, dlaczego nazwa miasta wiąże się z wodą. Chodziło o niewielką rzekę Biały Stok, dziś znaną jako Biała albo Białka. Jej jasność mogła wynikać nie tyle z koloru „na biało”, ile z przejrzystości wody i jasnego, piaszczystego dna.

W miejskiej legendzie pojawia się nawet opowieść o księciu Giedyminie, który miał zatrzymać się podczas polowania przy czystym strumieniu i uznać, że warto założyć tu osadę. Legenda legendą, ale językowy trop jest bardzo konkretny: nazwa prowadzi do wody.

Ciekawa jest też odmiana. Mówimy: „mieszkam w Białymstoku”, „jadę do Białegostoku”, „wracam z Białegostoku”. Dlaczego nie „w Białystoku”? Bo Białystok jest zrostem dawnego zestawienia „Biały Stok”, a oba człony zachowały swoją odmianę. Tak samo mamy „Krasnystaw”, ale „do Krasnegostawu”, bo pierwotnie był „Krasny Staw”.Czyli żadnego białego stoku narciarskiego. Raczej woda, piasek, strumień i nazwa, która przepłynęła z rzeki na miasto.