Wprowadzenie:

Życie jest jak podróż z punk­tu A do punk­tu Z. Nie wie­my, w któ­rym momen­cie zakoń­czy się życie (kie­dy dogo­ni nas meta), ale wie­my, że jest nią śmierć. Arty­ści czę­sto wyko­rzy­stu­ją w swo­ich dzie­łach motyw podróż­ni­ka – homo via­tor. Topos ten umoż­li­wia uka­za­nie prze­mian i prze­żyć wewnętrz­nych czło­wie­ka, któ­ry zmie­nia się na bazie kolej­nych nowych doświadczeń.

Rozwinięcie (“Odyseja”):

Przy­kła­dem reali­za­cji topo­su podró­ży może być epo­pe­ja Home­ra pt. “Ody­se­ja”, w któ­rej tytu­ło­wy boha­ter nie może powró­cić do domu przez 20 lat (10 lat woj­ny tro­jań­skiej — po stro­nie Hel­le­nów oraz 10 lat tułacz­ki, by dotrzeć do Ita­ki). Wypra­wa ta była peł­na przy­gód, pod­czas któ­rych Odys tra­cił człon­ków zało­gi, ale mógł też wyka­zać się spry­tem (nie­ko­niecz­nie inte­li­gen­cją, o czym świad­czy fakt, że podał swo­je praw­dzi­we imię Kiklo­po­wi i przez to Posej­don prze­szko­dził mu w powro­cie do domu). W trak­cie swo­jej tułacz­ki Odys musiał wie­lo­krot­nie wyka­zy­wać się odwa­gą i spry­tem, a tak­że nie­złom­no­ścią – cho­ciaż nie­raz odda­lał się od domu rodzin­ne­go, każ­de kolej­ne doświad­cze­nie zmie­nia­ło go i har­to­wa­ło jego charakter.

(War­to tutaj przy­po­mnieć dwa lub trzy zda­rze­nia, któ­re się przy­da­rzy­ły Ody­se­uszo­wi i powie­dzieć, w jaki spo­sób wybrnął z opresji).

Przebieg trasy Odyseusza:
  1. Tro­ja
  2. Tra­cja (napa­da­ją na mia­sto i robią rzeź, wyku­pu­ją się winem)
  3. Kraj Loto­fa­gów (czę­stu­ją ich tam kwia­ta­mi loto­su, Odys ich nie je, bo po ich zje­dze­niu zapo­mi­na się, kim się jest)
  4. Wyspa Kiklo­pów (Poly­fem jest paste­rzem kóz, któ­re­go zało­ga Ody­sa okra­da, wydłu­bu­ją mu też jedy­ne oko, tutaj Odys powie, że nazy­wa się Nikt)
  5. Wyspa Eola (boga wia­trów, któ­ry daje im worek – mają go nie otwie­rać przed dotar­ciem do Ita­ki, ale oczy­wi­ście towa­rzy­sze podró­ży otwo­rzą, bo myśle­li, że Odys ukry­wa tam przed nimi skarb, przez te wia­try będą tyl­ko odda­lać się od domu
  6. Kraj Laj­stry­go­nów – ludo­żer­ców, któ­rzy znisz­czą mu nie­mal wszyst­kie okręty
  7. Wyspa Aja­ja z cza­ro­dziej­ką Kir­ke, gdzie spę­dzi jeden rok i spło­dzi syna Tele­go­no­sa; tam też cza­ro­dziej­ka zamie­ni część jego zało­gi w wie­prze, Kir­ke pomo­że mu też w dosta­niu się do Terezjasza
  8. Hades – spo­tka­nie z Tere­zja­szem i mat­ką, dosta­je prze­po­wied­nie, że do domu powró­ci sam na obcym okręcie
  9. Wyspa Aja­ja i poże­gna­nie z Kirke
  10. Wyspa Syren (pół kobie­ty, pół pta­ki, przed któ­ry­mi ostrze­ga­ła go Kir­ke, więc zatka on sobie uszy woskiem, bo ich śpiew spra­wia, że ludzie popeł­nia­ją samobójstwo)
  11. prze­pły­nię­cie pomię­dzy potwo­ra­mi Scyl­lą (poże­ra żegla­rzy) i Cha­ryb­dą (topi okrę­ty), Odys prze­pły­wa przy Scylli
  12. Sycy­lia (tutaj pasą się sta­da Helio­sa, któ­re są świę­te, ale zało­ga Ody­sa zabi­ja bia­łych byków i za karę zato­pi się ostat­ni sta­tek Odysa)
  13. Odys oca­lał na tra­twie i tra­fia na Ogy­gie, do wyspy Kalip­so, gdzie spę­dzi 7 lat, jed­nak wyje­dzie mimo obiet­nic wiecz­nej młodości
  14. Ate­na popro­si Zeu­sa i Her­me­sa o pomoc w zor­ga­ni­zo­wa­niu tra­twy dla Ody­sa Posej­don ją roz­bi­je i wyrzu­ci Ody­sa (nagie­go) na wyspę Feaków, gdzie znaj­dzie go kró­lew­na Nauzykaa
  15. na zam­ku jej ojca Alki­no­osa Ody­se­usz opo­wie swo­ją histo­rię i dosta­nie pomoc z podró­żą do Itaki
  16. Ita­ka, poja­wia się jako nędzarz, roz­po­zna­je go jego opie­kun­ka Eury­kle­ja i pies, po czym nastę­pu­je pozby­cie się zalotników

Rozwinięcie (kontekst):

Życie jako wędrów­ka to kon­cep­cja, któ­rą moż­na roz­pa­try­wać na wie­le spo­so­bów. W anty­ku domi­nu­ją dwie inter­pre­ta­cje moty­wu homo viator:

  • Wędrów­ka w okre­ślo­nym celu – Orfe­usz scho­dzą­cy do Hade­su, aby przy­wró­cić do żywych uko­cha­ną Eury­dy­kę lub Argo­nau­ci wybie­ra­ją­cy się po zło­te runo
  • Wędrów­ka jako tułacz­ka, kara za grze­chy – Edyp ucie­ka­ją­cy przed prze­zna­cze­niem do Teb i tuła­ją­cy się po całej Gre­cji, gdy dowie­dział się, że dopu­ścił się kazi­rodz­twa i ojcobójstwa

W każ­dym z powyż­szych przy­kła­dów wędrów­ka zmu­sza do zmie­rze­nia się z samym sobą. Wyry­wa ze sta­tu­su quo. Boha­te­ro­wie wędru­ją­cy w okre­ślo­nym celu musie­li wyka­zy­wać się odwa­gą i nie­złom­no­ścią (byli pod­da­wa­ni pró­bom cha­rak­te­ru), nato­miast w przy­pad­ku wędrów­ki jako tułacz­ki – isto­tą jest sam fakt wędro­wa­nia, czy­li cią­głe­go ruchu, pozba­wie­nia sta­bil­no­ści i wła­sne­go miej­sca na ziemi.

Zakończenie (podsumowanie):

Wędrów­ka jest meta­fo­rą ludz­kie­go życia, ponie­waż jedy­ną sta­łą w naszej rze­czy­wi­sto­ści jest zmia­na. Wędro­wa­nie, wyko­ny­wa­nie kolej­nych kro­ków i odda­la­nie się od punk­tu wyj­ścia (jakim są naro­dzi­ny) to kwin­te­sen­cja czło­wie­czeń­stwa. Isto­ty ludz­kie sta­le dążą do roz­wo­ju i wyru­sza­ją w nie­zna­ne – nie wie­my w koń­cu, dokąd zapro­wa­dzi nas życie i w któ­rym momen­cie dogo­ni nas meta.