„Jeszcze jeden mazur dzisiaj, nim poranek świta” – a zatem od tańca do ciasta. „Mazurek” jest wyrazem pochodnym od „Mazura”, który dawniej oznaczał mieszkańca Mazowsza. Przyrostek „-ek” utworzył nazwę czegoś mazurskiego, czyli mazowieckiego. Nie mamy więc dwóch osobnych źródeł – kulinarnego i muzycznego – lecz jedno wspólne: mazowiecki trop, który rozszedł się w kilku kierunkach. Jak notuje „Wielki słownik języka polskiego” PAN, wszystkie podstawowe znaczenia „mazurka” wiążą się właśnie z Mazowszem.

Sam „Mazur” łączy się z rdzeniem „maz-”, obecnym także w czasowniku „mazać”. Etymologowie wiążą go z obrazem czegoś mazistego, błotnistego, grząskiego. Mazowsze i Mazury byłyby więc pierwotnie krainami nizin, mokradeł i błota. I tu pojawia się jeszcze jeden językoznawczy smaczek: od tej samej nazwy utworzono termin „mazurzenie”, czyli określenie jednej z najbardziej charakterystycznych cech gwarowych, polegającej na wymowie „sz”, „ż”, „cz”, „dż” jako „s”, „z”, „c”, „dz”.

„Mazurek” jako nazwa tańca pojawia się w XVII wieku. Najpierw oznacza szybki taniec ludowy związany z Mazowszem, potem także muzykę do tego tańca, a wreszcie stylizowany utwór artystyczny. U Chopina mazurek stał się jednym ze znaków polskości: ludowy w rytmie, lecz salonowy w formie. Nieprzypadkowo mówimy też „Mazurek Dąbrowskiego”, choć oficjalny tytuł hymnu jest inny.

Z ciastem było podobnie. „Mazurek” znaczył po prostu ciasto mazurskie, czyli mazowieckie. Najstarsze słowniki nie wiązały go jeszcze wyraźnie z Wielkanocą: u Lindego to „placek z migdałów”, w „Słowniku wileńskim” – płaskie ciasto z rodzynkami i migdałami, a w „Słowniku warszawskim” – rodzaj słodkiego placka. Dopiero słowniki powojenne łączą mazurek ze świętami: cienki i kruchy spód, słodka masa, lukier, dekoracja. Dlatego orientalne opowieści o perskich dywanach czy tureckich wpływach można potraktować najwyżej jako fałszywą etymologię.

Jest jeszcze czwarty „mazurek” – ptak, wróbel mazurek. Dziś to znaczenie wydaje się osobne, ale samo słowo znów prowadzi nas na ten sam mazowiecki grunt. Mało które słowo potrafi pomieścić tyle polskości naraz