„Dżuma”, Albert Camus — opracowanie i streszczenie

Autor

Albert Camus

Tytuł

„Dżuma”

Rodzaj literacki

epika

Gatunek literacki

powieść (parabola, utrzymana w stylu kroniki)

Parabola, czyli przypowieść, to utwór narracyjny, którego znaczenie można odczytywać zarówno w sposób dosłowny, jak i alegoryczny lub symboliczny. Fabuła powieści-paraboli służy ukazaniu uniwersalnych prawd moralnych i filozoficznych. Ten rodzaj przypowieści spotyka się m.in. w „Biblii”. Jest starym gatunkiem literatury dydaktyczno-moralizatorskiej. „Dżuma” to przykład takiej powieści. Tytułowa zaraza jest odwiecznym zagrożeniem ludzkości, ale stanowi także parabolę zła. Odczytuje się ją jako wojnę i systemy totalitarne XX wieku. Bohaterowie dzieła są również archetypami różnych zachowań wobec tragedii, krzywdy i cierpienia. 

Cechy paraboli w „Dżumie”:

Przeczytaj więcej o gatunku literackim w płatnej wersji pliku. 

Data wydania

1947 r. (polskie wydanie w 1957 r.)

Epoka literacka

literatura współczesna

Miejsce wydania

Paryż

Czas akcji

Dokładny rok nie jest wskazany, akcja zaczyna się w 194…  r. i trwa do lutego następnego roku.

Miejsce akcji

algierskie miasto Oran (Algieria należała wówczas do Francji)

Geneza

Powieść Alberta Camusa, zatytułowana „Dżuma” powstała pod wpływem dostrzeganego przez autora zła. Antysemityzm, faszyzm, gwałt i przemoc — to świat drugiej wojny światowej. Książka została napisana dwa lata po zakończeniu wojny, czyli w roku 1947. Prawdopodobnie to właśnie ten ogrom przemocy zainspirował Camusa do stworzenia utworu, ale nie o samej wojnie stricte pisze autor. W warstwie fabularnej jest to kronika miasta ogarniętego epidemią. Relacja zaczyna się od pierwszych objawów choroby atakującej miasto Oran poprzez jej rozwój i stopniowy odwrót choroby aż do ogłoszenia jej końca. Tematem powieści stała się jednak nie choroba, ale analiza postaw zarówno pojedynczych ludzi, jak i całej społeczności wobec epidemii. Kronika obejmuje czas od kwietnia do lutego następnego roku, czyli dziesięć miesięcy lat czterdziestych, bo rok określony jest liczbą 194. Ponieważ w tym czasie miasta Oran nie dotknęła żadna epidemia, więc kronika jest całkowitą fikcją literacką, a nie dokumentem wydarzeń. Relacja jest dość beznamiętna i głównie podaje suche fakty, wydarzenia, a nie zajmuje się wewnętrznymi przeżyciami bohaterów, jeśli sami ich nie zaprezentowali. Kim jest narrator – kronikarz? Dość długo nie ujawnia swojej osoby, chociaż nie mamy wątpliwości, że należy on do społeczności orańskiej przeżywającej epidemię. Cytuje w swojej kronice zapiski zmarłego Tarrou, przez co wprowadza inny punkt widzenia, uzupełnia w ten sposób relację główną. W zakończeniu narrator ujawnia się – jest to jeden z głównych bohaterów powieści – doktor Bernard Rieux. Nie chciał, aby konika stała się jego pamiętnikiem, bo mawiał, że „każde jego cierpienie jest zarazem cierpieniem innych (…) Stanowczo musiał mówić w imieniu wszystkich”. Kronikarz Rieux opisuje doktora Rieux bardzo obiektywnie, ustawia go na równi z innymi bohaterami, ale jego punkt widzenia jest najważniejszy w powieści.

Problematyka

• Zło – […]
• Choroba – […]
• Wojna – […]
• Samotność – […]
• Cierpienie – […]
• Bunt – […]
• Wiara – […]
• Egzystencjalizm – […]

Przeczytaj więcej o problematyce w płatnej wersji pliku. 

Typ narracji

W „Dżumie” zastosowano dwa typy narracji. Pierwszym narratorem jest Bernard Rieux, drugim jest Jean Tarrou. Każda z tych narracji pełni odrębną funkcję. Utrzymywana jest narracja w trzeciej osobie liczby pojedynczej oraz forma bezosobowa.

[…]

Przeczytaj więcej o narracji w płatnej wersji pliku. 

Język

• narracja pozbawiona jest emocji, co zapewnia maksymalne zobiektywizowanie opisanych wydarzeń
• powieść kończy metafora, wyjaśniająca „bakcyla dżumy”
• rzeczowe i plastyczne opisy: (…) W mieście, zbudowanym na kształt ślimaka; morze straciło swój głęboki błękit i pod mglistym niebem nabierało połysku srebra czy żelaza raniącego oko. 
• oryginalne metafory: (…) w tramwajach o brudnożółtym kolorze człowiek czuł się więźniem nieba. 
• uosobienia: (…) to puste miasto ubielone kurzem, nasycone zapachem morza, dźwięczące krzykami wiatru, jęczało wówczas jak nieszczęśliwa wyspa. 
• indywidualizacja języka (np. ksiądz Paneloux w trakcie kazania posługuje się rozwiniętą metaforyką i barwnymi porównaniami)
• często język staje się językiem filozofii. Bohaterowie formułują myśli, które mogą służyć za motta lub myśli przewodnie, takie jak ta, że każdy nosi w sobie dżumę.

Bohaterowie

Przeczytaj o bohaterach w płatnej wersji pliku. 

Style/kierunki

Powieść napisana jest w stylu kronikarskim. Wydarzenia są relacjonowane w porządku chronologicznym.

Symbolika

Przeczytaj o symbolice w płatnej wersji pliku. 

Motywy literackie

Przeczytaj o motywach literackich w płatnej wersji pliku. 

Konteksty

Przeczytaj o kontekstach w płatnej wersji pliku. 

Co jeszcze się omawia przy tej lekturze?

Przeczytaj  w płatnej wersji pliku. 

Streszczenie i opracowanie

Przeczytaj  w płatnej wersji pliku.