Procesy fonetyczne

  1. Uproszczenie grupy spółgłoskowej – znika trudna do wymówienia głoska, np. w wyrazie pierwszeństwo wymawiane jako pierszeństfo.

  2. Ubezdźwięcznienie:

    • Wewnątrzwyrazowe postępowe – np. przegrana wymawiana jako [pszegrana], gdzie dźwięczne rz pod wpływem bezdźwięcznego p staje się bezdźwięcznym sz.

    • Wewnątrzwyrazowe lub międzywyrazowe wsteczne – np. porażka wymawiana jako [poraszka], gdzie dźwięczne ż pod wpływem bezdźwięcznego k staje się bezdźwięcznym sz.

  3. Udźwięcznienie wewnątrzwyrazowe lub międzywyrazowe (zawsze wsteczne) – np. prośba wymawiana jako [proźba], gdzie bezdźwięczne ś pod wpływem dźwięcznej b zmienia się w dźwięczne ź.

  4. Utrata dźwięczności w wygłosie – na końcu wyrazu, np. wyraz wymawiany jako [wyras].

Jak rozpoznać procesy fonetyczne?

piszesz: pierwszeństwo, czytasz: [pierszeństfo]

  • zgubiliśmy „w” – zgubienie zawsze dotyczy spółgłoski -> uproszenie grupy spółgłoskowej 

  • w -> f 

w: dźwięczna czy bezdźwięczna? dźwięczna

f: bezdźwięczna

dlaczego z dźwięcznej doszliśmy do bezdźwięcznej? co na to wpłynęło? sprawdzasz otoczenie! 

tak jak na ludzi — wpływ mają sąsiedzi 

„w” było otoczone spółgłoską „t” i samogłoską „o”, samogłoski nic nie zmieniają w wymowie, więc musiała wpłynąć spółgłoska „t”. 

Spółgłoska „t” jest dźwięczna czy bezdźwięczna? bezdźwięczna

Wniosek: Bezdźwięczna „t” wpłynęła na dźwięczne „w” i słychać bezdźwięczne „f”, „t” jest przed „w”, zmiana zatem zachodzi w prawą stronę, więc jest to ubezdźwięcznienie wewnątrzwyrazowe postępowe 

Przykłady dodatkowe:

  • mrówka → [mrufka] – dźwięczne w staje się bezdźwięcznym f pod wpływem bezdźwięcznego k (ubezdźwięcznienie wsteczne wewnątrzwyrazowe).

  • choć wiem → [chodźwiem] – bezdźwięczne ć zyskuje dźwięczność pod wpływem dźwięcznego w (udźwięcznienie wsteczne międzywyrazowe).

  • mnóstwo → [mnustfo] – dźwięczne w pod wpływem bezdźwięcznego t staje się bezdźwięczne (ubezdźwięcznienie postępowe wewnątrzwyrazowe).

  • jakże → [jagże] – bezdźwięczne k pod wpływem dźwięcznego ż zyskuje dźwięczność (udźwięcznienie wsteczne wewnątrzwyrazowe).

  • chleb → [chlep] – dźwięczne b w wymowie zamienia się na bezdźwięczne p (ubezdźwięcznienie w wygłosie).

Ćwiczenia:

  • mrówka

  • choć wiem

  • mnóstwo

  • jakże

  • chleb

  • pierwszeństwo

  • przegrana

  • porażka

  • w porcie

  • spraw

  • wyraz

  • rybołówstwo

  • prośba

  • liczba

  • także

  • krakowski

  • sześćset [sześset]

  • wróżka

  • rybka

  • przyszedł

  • krzak

  • ciężko

  • ławka

  • trawka

  • rozpacz

  • wprost

  • radca

  • jabłko

  • sprzęt

  • trzysta trzydzieści trzy [tszysta]

Procesy fonetyczne to jeden z czynników różniących język mówiony od pisanego