Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Post Type Selectors

VI edycja Romantykonu już 17–18 października 2026

Matura

Sztuka na maturze z polskiego: gorset może być symbolem walki o wolność i godność kobiet?

Seria powstała z myślą o tych, którzy mają problem (np. wynikający z neuroatypowości) z czytaniem dzieł sztuki. Skorzystają z niej także pasjonujący się historią sztuki, bo pokazuję, jak mogą wykorzystać swoje zamiłowanie na maturze z języka polskiego.

Gorset jako element stroju kobiecego mógł sugerować przynależność do klasy społecznej i tak jest w powieści “Nad Niemnem”, w której Eliza Orzeszkowa kazała Justynie, szlachciance, zdjąć gorset, bo przeszkadzał jej w pracy w polu. Ten “gorset Orzeszkowej” stał się symbolem emancypacji, bo Justyna wybrała własny los.

Antolka, Elżusia, dwie inne jeszcze dziewczyny wyprostowały się na zagonach i z uśmiechami, z niedowierzaniem, ale bez zdziwienia, patrzały na schylającą się ku zbożu pannę, w sukni z takiegoż perkalu, jak ten, z którego uszyte były ich kaftany, ale modnie skrojonej i przybranej, a obcisłością swą rysującej wydatnie kibić wysoką, silną i kształtną. Nagle przysadzista Elżusia zawołała:552— Bardzo słusznie! Panienka żąć może tak, jak i my… jeszcze prawie silniejsza od nas… tylko gorset zdjąć trzeba, bo w nim i godziny wytrzymać nie będzie można…553— Bardzo słusznie! — chórem zaśmiało się kilka kobiecych głosów i rzecz dziwna! z kilku par oczu trochę złośliwe i pogardliwe wejrzenia strzeliły na obcisły i wyraźnie rogi gorsetu zdradzający stanik Justyny.554Z ognistym rumieńcem Justyna pochylała się ku ziemi obok matki Jana.555— Jutro niedziela — rzekła z cicha — ale pojutrze przyjdę wcześnie i ubiorę się stosownie, a dziś, tymczasem, proszę mi pozwolić choć trochę… ile będę mogła…556— Owszem, robaczku, dobrze! — zagadała stara — bo to nie słuchaj tego, co te sroki kraczą! Taka sama ty dobra, panieneczko, jak i one, tylko w poniedziałek kaftan sobie taki luźnieńki, szerokieńki włożysz i jak zaweźmiem się, to we dwie z dziesięć kop użniem Jankowi… Owszem…

Gorset to zatem sidła, okowy, oznaczające kobiece miejsce w społeczeństwie, w którym ma ona podkreślać kobiece walory swojej fizyczności. Dobitnie pokazała to Maria Pinińska-Bereś, prekursorka tematyki związanej z uprzedmiotowieniem kobiecego ciała w patriarchalnym systemie.

MARIA PINIŃSKA-BEREŚ ZE „SZTANDAREM- GORSETEM”, 1967, FOT. Z ARCHIWUM RODZINY, DZIĘKI UPRZEJMOŚCI BETTINY BEREŚ - zdjęcie ze strony: https://desa.pl/pl/historie/artystyczna-rodzina/
MARIA PINIŃSKA-BEREŚ ZE „SZTANDAREM- GORSETEM”, 1967, FOT. Z ARCHIWUM RODZINY, DZIĘKI UPRZEJMOŚCI BETTINY BEREŚ - zdjęcie ze strony: https://desa.pl/pl/historie/artystyczna-rodzina/

Zrobiła to przez ukazanie kostiumu kąpielowego z etykietą: „data produkcji, data ważności”, to bunt wobec takiego traktowania.

Maria Pinińska-Bereś, „Czy kobieta jest człowiekiem?”, 1972, fot. Aneta Korycińska, wystawa "Sztuka widzenia. Nowosielski i inni" w Zamku Królewskim
Maria Pinińska-Bereś, „Czy kobieta jest człowiekiem?”, 1972, fot. Aneta Korycińska, wystawa "Sztuka widzenia. Nowosielski i inni" w Zamku Królewskim

Jeszcze dobitniej pokazała to w “Stół II – Uczta”, gdzie rozłożyła kobiece ciało na części, skoro i tak jest ono postrzegane jako przedmiot konsumpcji.

Maria Pinińska-Bereś, „Stół 2 – Uczta”, 1968, fot. Aneta Korycińska, wystawa "Sztuka widzenia. Nowosielski i inni" w Zamku Królewskim
Maria Pinińska-Bereś, „Stół 2 – Uczta”, 1968, fot. Aneta Korycińska, wystawa "Sztuka widzenia. Nowosielski i inni" w Zamku Królewskim
Maria Pinińska-Bereś, „Stół 2 – Uczta”, 1968, fot. Aneta Korycińska, wystawa "Sztuka widzenia. Nowosielski i inni" w Zamku Królewskim
Maria Pinińska-Bereś, „Stół 2 – Uczta”, 1968, fot. Aneta Korycińska, wystawa "Sztuka widzenia. Nowosielski i inni" w Zamku Królewskim

Podobny temat podejmuje Jadwiga Sawicka obrazem „Bluzka damska” – to wyraz braku zgody na przedmiotowe traktowanie, to anty-akt, bo po kulturowym zawłaszczeniu kobiety pozostaje tylko pustka.

Po lewej: Jadwiga Sawicka, "Bluzka damska", 1997, fot. z katalogu wystawy " Sztuka widzenia. Nowosielski i inni" w Zamku Królewskim
Po lewej: Jadwiga Sawicka, "Bluzka damska", 1997, fot. z katalogu wystawy " Sztuka widzenia. Nowosielski i inni" w Zamku Królewskim

Jeśli to czytasz — daj mi znać 🧡 na swoim ulubionym kanale:

Jeśli to czytasz — daj mi znać 🧡 na swoim ulubionym kanale:

Chcesz zapisać się na korepetycje?

O autorze

Aneta Korycińska

mgr filologii polskiej, nauczycielka, redaktorka, oligofrenopedagożka, podcasterka i popularyzatorka języka. Zwyciężczyni konkursu VIVELO Top Creators 2024 w kategorii Education oraz laureatka nagrody za upowszechnianie czytelnictwa w konkursie Książka Roku 2024 Polskiej Sekcji IBBY. Prowadząca autorski podcast Polskiego Radia „Matura po godzinach. Podcast Baby od polskiego”, w którym łączy literaturę, językoznawstwo i kulturę współczesną. Członkini Unii Literackiej. Publikowała w „Ryms”, „Musick Magazine”, „Tygodniku Powszechnym”, E-teatr.pl. Autorka książki „Radio w mojej głowie. Opowieści o ADHD” (wyd. Prószyński i S-ka), serii edukacyjnej „Nauka z audiobooka” (wyd. Harde), tomu poetyckiego „Czego nie powiem swojej córce” (Fundacja Duży Format) oraz posłowi do serii klasyki literatury polskiej „Kiedyś Przeczytam” (wyd. Powergraph). Twórczyni gier edukacyjnych, m.in. „Mam słowo” (wyd.…