Lista rażą­cych błę­dów języ­ko­wych (zarów­no w trak­cie matu­ry, jak i egza­mi­nów kura­to­ryj­nych) znaj­du­je się TUTAJ

Poni­żej sko­pio­wa­łam je ze stro­ny CKE

Przez rażą­cy błąd lek­sy­kal­ny nale­ży rozu­mieć takie odstęp­stwo od wzor­co­wej nor­my  lek­sy­kal­nej współ­cze­snej pol­sz­czy­zny, któ­re odzna­cza się co naj­mniej jed­ną z poniż­szych cech: 

a) powo­du­je nie­zro­zu­mia­łość frag­men­tu tek­stu, zawie­ra­ją­ce­go taki wyraz, b) powo­du­je zro­zu­mie­nie frag­men­tu tek­stu, zawie­ra­ją­ce­go taki wyraz, nie­zgod­ne z inten­cją  nadaw­cy tekstu, 

c) powo­du­je powsta­nie połą­cze­nia wyra­zo­we­go wyraź­nie naru­sza­ją­ce­go nor­mę w zakre­sie  łącz­li­wo­ści sys­te­mo­wej bądź nor­ma­tyw­nej dane­go wyrazu, 

d) powo­du­je powsta­nie połą­cze­nia jaw­nie redundantnego. 

Takie odstęp­stwa od nor­my lek­sy­kal­nej powsta­ją wskutek: 

1. NIEZNAJOMOŚCI WŁAŚCIWEGO ZNACZENIA WYRAZU 

spo­wo­do­wa­ne­go jego złą inter­pre­ta­cją sło­wo­twór­czą, np.: opor­tu­ni­sta w zn. ‘ktoś  sta­wia­ją­cy opór’, spo­le­gli­wy w zn. ‘ule­gły’ resen­ty­ment w zn. ‘powrót uczu­cia’, chło­po­ma­nia w zn. ‘wycho­dze­nie chło­pek za mąż’ 

przez tyl­ko sko­ja­rze­nie z pew­ną sfe­rą poję­cio­wą (np. nazwa­mi abs­trak­cyj­nych pojęć  albo nazwa­mi z zakre­su poli­ty­ki czy eko­no­mii) bez dokład­ne­go rozu­mie­nia, np.: enig­ma­tycz­ny w zn. ‘zwię­zły’, dywa­ga­cje w zn. ‘roz­wa­ża­nia’, arbi­tral­ny w zn. ‘spra­wie­dli­wy’. 

2. MYLENIA WYRAZÓW PODOBNIE BRZMIĄCYCH (PARONIMÓW), np.: bynaj­mniej w zn.  ‘przy­naj­mniej’, adop­to­wać w zn. ‘przy­sto­so­wać’, efek­tyw­ny w zn. ‘robią­cy wra­że­nie’ 3. UŻYCIA WYRAZÓW SZCZEGÓLNIE MODNYCH (NATRĘTÓW JĘZYKOWYCH), np.: twar­dy w zn.  ‘nie­pod­wa­żal­ny’ (twar­dy dowód), zabez­pie­czyć w zn. ‘zagwa­ran­to­wać’ (zabez­pie­czyć środ­ki), imple­men­to­wać w zn. ‘wdra­żać’ (imple­men­to­wać prze­pi­sy

4. NARUSZENIA ŁĄCZLIWOŚCI LEKSYKALNO-SEMANTYCZNEJ WYRAZU

przez naru­sze­nie łącz­li­wo­ści kate­go­rial­nej lub nor­ma­tyw­nej np.: odnieść klę­skęboha­te­ro­wie obja­wi­li się, cał­ko­wi­cie zako­cha­ny, poko­nać podróż, cechy wyga­sa­ją przez powsta­nie jaw­nych ple­ona­zmów, np.: znów powró­cić, poje­dyn­cza jed­nost­ka,  okres cza­su, kon­ty­nu­ować dalej

Przez rażą­cy błąd sło­wo­twór­czy nale­ży rozu­mieć nowy wyraz powsta­ły nie­zgod­nie  z regu­ła­mi two­rze­nia neo­lo­gi­zmów w polszczyźnie: 

nie­zgod­ny z mode­lem sło­wo­twór­czym akcep­to­wa­nym w nor­mie wzor­co­wej, np.: kon­tyg ‘week­end’ 

utwo­rzo­ny nie­wła­ści­wym for­man­tem, np.: bab­cio­wy ‘bab­ci­ny’ 

zawie­ra­ją­cy nie­wła­ści­wą postać tema­tu sło­wo­twór­cze­go, np.: euro­sejm ‘euro­par­la­ment’. Rażą­ce błę­dy sło­wo­twór­cze są rzad­kie w pra­cach uczniów.

Przez rażą­cy błąd fra­ze­olo­gicz­ny nale­ży rozu­mieć takie odstęp­stwo od wzor­co­wej nor­my  fra­ze­olo­gicz­nej współ­cze­snej pol­sz­czy­zny, któ­re odzna­cza się co naj­mniej jed­ną  z nastę­pu­ją­cych cech: 

a) powo­du­je nie­zro­zu­mia­łość tek­stu zawie­ra­ją­ce­go dany fra­ze­olo­gizm, b) powo­du­je zro­zu­mie­nie fra­ze­olo­gi­zmu nie­zgod­ne z jego zna­cze­niem, c) powo­du­je w danym kon­tek­ście udo­słow­nie­nie zna­cze­nia ele­men­tów two­rzą­cych frazeologizm. 

Takie odstęp­stwa od nor­my fra­ze­olo­gicz­nej powsta­ją wskutek: 

nie­zro­zu­mie­nia zna­cze­nia uży­te­go związ­ku fra­ze­olo­gicz­ne­go, np.: roz­pi­su­ją się oni do  gra­nic możliwości 

mody­fi­ka­cji jego for­my (wymia­ny, roz­sze­rze­nia, skró­ce­nia bądź kon­ta­mi­na­cji skła­du  lek­sy­kal­ne­go), np.: [miłość] odgór­nie ska­za­na na nie­po­wo­dze­nie, [dra­ma­ty] dokład­nie  wyty­ka­ją nam pal­cem, utwo­ry, któ­rych har­mo­nia i eks­pre­syj­ność uczuć doty­ka­ją każ­dą duszę 

umiesz­cze­nia związ­ku w nie­wła­ści­wym kon­tek­ście, np.: Wokul­ski był ofia­rą losu, kie­dy  sta­rał się zro­bić coś użytecznego.

Za rażą­ce błę­dy flek­syj­ne nale­ży uznać takie odstęp­stwa od wzor­co­wej nor­my flek­syj­nej  współ­cze­snej pol­sz­czy­zny, któ­re doty­czą wyra­zów powszech­nie zna­nych, czę­sto uży­wa­nych  i odno­szą­cych się do codzien­nych realiów, utrud­nia­ją wła­ści­wą inter­pre­ta­cję tek­stu lub budzą  sko­ja­rze­nia nie­zgod­ne z inten­cją nadawcy. 

Do rażą­cych odstępstw od nor­my języ­ko­wej nale­ży więc zali­czyć nastę­pu­ją­ce typy błę­dów  fleksyjnych: 

1. W ZAKRESIE FLEKSJI RZECZOWNIKÓW POSPOLITYCH 

Przy­pi­sa­nie rze­czow­ni­ko­wi nie­wła­ści­we­go rodza­ju gra­ma­tycz­ne­go, np. *ta kom­po­nen­ta,  *ten poma­rańcz. 

Wybór nie­wła­ści­wej posta­ci mia­now­ni­ka licz­by poje­dyn­czej, np. *bogi­nia, *ide­ja,  *gałęź. 

Wybór nie­wła­ści­wej koń­ców­ki flek­syj­nej, np. *koto­wi, *w cudzy­sło­wiu, *przy­ja­cie­la­mi. Wybór nie­wła­ści­wej posta­ci tema­tu flek­syj­ne­go, np. *o kwia­cie, *w gniaź­dzie, *(tego)  zna­mia. 

2. W ZAKRESIE FLEKSJI NAZW WŁASNYCH 

Błęd­na odmia­na nazwi­ska lub nie­odmie­nia­nie nazwi­ska, któ­re­mu moż­na przy­pi­sać  wzo­rzec odmia­ny, np.: *(utwo­ry) Fre­dra, * z Bona­par­tym, *(obra­zy) Picas­so. Błęd­na odmia­na nazwy geo­gra­ficz­nej lub nie­odmie­nia­nie nazwy, któ­rej moż­na  przy­pi­sać wzo­rzec odmia­ny, np. *w Zako­pa­nym, *z Koło­brze­ga,  *w Niemcach,*z Liverpool. 

3. W ZAKRESIE FLEKSJI CZASOWNIKÓW 

Uży­wa­nie nie­wła­ści­wej posta­ci bez­oko­licz­ni­ka, np. *wziąść, *schuść, *pęc. Odmia­na cza­sow­ni­ków zakoń­czo­nych na -ać wg nie­wła­ści­we­go wzor­ca, np. *dep­ta,  *gwiz­da, *trzy­mie

Nie­po­praw­na odmia­na cza­sow­ni­ków o zakoń­cze­niu -ywać, np. *porów­ny­wu­je, *dorów­ny­wu­ją­cy, *doko­ny­wu­ją­cy. 

Uży­wa­nie nie­po­praw­nych form 1. os. lp cza­su prze­szłe­go rodz. męskie­go, np.  *zaczę­łem, *wzię­łem *przy­szłem. 

Uży­wa­nie nie­po­praw­nych form cza­su prze­szłe­go rodz. żeń­skie­go, np. *dmu­chła, *pośli­zła się, *trza­sła. 

Nie­uwzględ­nia­nie wymian gło­sko­wych w odmia­nie cza­sow­ni­ków, np. *gnie­tą,  *zawie­zą. 

Uży­wa­nie w 3 os. lm form z gło­ską mięk­ką w wypad­ku cza­sow­ni­ków zacho­wu­ją­cych  w odmia­nie gło­skę twar­dą (lub odwrot­nie), np. *rwią, *tłu­czą, *kła­mą. 

Uży­wa­nie skró­co­nych posta­ci cza­sow­ni­ków umieć rozu­mieć w 3 os. lm cza­su  teraź­niej­sze­go: *umią, *rozu­mią. 

4. W ZAKRESIE FLEKSJI POZOSTAŁYCH CZĘŚCI MOWY 

Błę­dy w odmia­nie przy­miot­ni­ków, takie jak *bar­dziej wyż­szy, *nie­bie­ściej­szy. Błę­dy w odmia­nie liczeb­ni­ków, takie jak *dwie­stu, *czter­dzie­sto­ro. 

Błę­dy w odmia­nie zaim­ków, takie jak *te opo­wia­da­nie, *te sło­wo.

Za rażą­ce błę­dy sty­li­stycz­ne nale­ży uznać takie odstęp­stwa od wzor­co­wej nor­my języ­ko­wej  współ­cze­snej pol­sz­czy­zny, któ­re powo­du­ją powsta­nie frag­men­tu nie­spój­ne­go sty­li­stycz­nie  (zawie­ra­ją­ce­go ele­men­ty róż­nych sty­lów języ­ko­wych), utrud­nia­ją zro­zu­mie­nie tek­stu lub  powo­du­ją nie­uza­sad­nio­ne powtórzenia. 

1. BŁĘDY POWODUJĄCE NIESPÓJNOŚĆ STYLISTYCZNĄ, POLEGAJĄCE NA NIEUZASADNIONYM  ŁĄCZENIU ELEMENTÓW RÓŻNYCH STYLÓW JĘZYKOWYCH 

mie­sza­nie ele­men­tów sty­lu wyso­kie­go i sty­lu kolo­kwial­ne­go, np.: 

Mój kole­ga napi­sał nie­daw­no na język pol­ski bar­dzo dobrą, a przy­naj­mniej taką w moim  odczu­ciu, pra­cę. Pani pro­fe­sor kaza­ła nam napi­sać tekst sty­li­zo­wa­ny na język biblij­ny. Jak  moż­na się domy­ślić – nastą­pił wysyp przy­po­wie­ści; przy­po­wieść Rober­ta (bo tak ów kole­ga s zwie) trak­to­wa­ła o mło­dych miesz­kań­cach war­szaw­skiej Pra­gi doko­nu­ją­cych kon­fi­ska­ty mie­nia 

przy­pad­ko­we­go tury­sty. (…) Dwie godzi­ny cięż­kiej pra­cy poskut­ko­wa­ły soczy­stą, jędr­ną szóst­ką w dzien­ni­ku (słusz­nie, nale­ża­ło mi się).  

wpla­ta­nie do zda­nia poje­dyn­czych wyra­zów potocz­nych, kon­tra­stu­ją­cych sty­li­stycz­nie  z języ­kiem wypra­co­wa­nia, np.: 

[Tomasz Judym] Chce nieść naukę i pomoc bied­nym. Nie odnaj­du­je się w Pary­żu ani  War­sza­wie, w koń­cu lądu­je na połu­dniu Pol­ski jako lekarz robotników. 

Celem utwo­ru jest ostrze­że­nie mło­dych, by nie dali się otu­ma­nić przez współ­cze­sny świat (…). 

wpla­ta­nie do tek­stu sfor­mu­ło­wań typo­wych dla róż­nych sty­lów funk­cjo­nal­nych (np.  urzę­do­we­go czy nauko­we­go), np.: 

Jagna mia­ła swój „prze­pis na życie”, co było powo­dem nie­na­wi­ści miesz­kań­ców wsi do jej  oso­by. Cięż­ko jej było prze­trwać w tym miej­scu zamiesz­ka­nia.  

uży­wa­nie okre­śleń pan, pani, męż­czy­zna, kobie­ta itp. w odnie­sie­niu do cyto­wa­nych  auto­rów, np.: 

Uświa­do­mił mi to przy­to­czo­ny frag­ment autor­stwa pana Pel­ca.  

2. BŁĘDY UTRUDNIAJĄCE LUB UNIEMOŻLIWIAJĄCE ZROZUMIENIE FRAGMENTU TEKSTU  ZGODNE Z INTENCJĄ NADAWCY 

posłu­gi­wa­nie się zbyt zawi­łym, nie­ja­snym języ­kiem, np.: 

Życio­rys” pozo­sta­je nim więc tyl­ko z nazwy, gdyż życie czło­wie­ka, boga­te w psycho­lo­gicz­ne  wra­że­nia i wspo­mnie­nia, na rzecz kon­kret­nej biu­ro­kra­cji musi być ich pozba­wio­ne, a zna­cze­nie  mogą mieć tyl­ko „suche” informacje. 

Jed­no­cze­śnie nie da się tak zro­bić, a przy­naj­mniej nie powin­no się tak robić, by będąc dziś  trak­to­wać tyl­ko o wczo­raj, ponie­waż wczo­raj nie słu­ży do tego. 

nad­uży­wa­nie zaim­ków (zwłasz­cza wska­zu­ją­cych lub nie­okre­ślo­nych), np.: Tak jak pisał Pelc, Szek­spir wziął tro­chę tego co już było, dodał coś od sie­bie i powsta­ło coś nowe­go, doskonałego. 

sto­so­wa­nie skró­tów myślo­wych, np.: 

[Wokul­ski] zamiast pocho­dze­nia sam musiał na wszyst­ko cięż­ko pra­co­wać, los nie był dla nie­go  łaskawy. 

W mie­ście panu­je tyl­ko smu­tek i radość zaczerp­nię­te z dzieł Chopina.

sfor­mu­ło­wa­nia powo­du­ją­ce nie­za­mie­rzo­ny efekt humo­ry­stycz­ny, np.: 

Nie ma też miej­sca na obco­wa­nie z natu­rą – sym­bo­li­zu­ją­ce ją „psy, koty i pta­ki” tra­cą swój  sens

Przy­ro­da (…) sama jest wdzięcz­na miesz­kań­com za dobre rela­cje, prze­sy­ła­jąc im pozdro­wie­nia  z innych czę­ści świa­ta.  

3. BŁĘDY POLEGAJĄCE NA STOSOWANIU NIEUZASADNIONYCH POWTÓRZEŃ, NP.: Suge­ru­jąc, „waż­niej­sze, kto cię zna, niż kogo znasz” [Wisła­wa Szym­bor­ska] zazna­cza, wszyst­ko pod­da­ne jest bez­po­śred­niej pro­mo­cji wła­snej oso­by, powo­du­jąc, iż zatra­ca się war­tość  ludz­kiej egzystencji. 

Myślę, że jest to wła­ści­we, ponie­waż nie­uza­sad­nio­ne jest odrzu­cać prze­szłość. Świat jest zadzi­wia­ją­cy, zachwy­ca swym pięk­nem. (…) Dziś mimo, że od poja­wie­nia się  pierw­szych ludzi na zie­mi minę­ło wie­le cza­su, świat nas zdu­mie­wa i zachwy­ca. Noblist­ka  Szym­bor­ska rów­nież ule­gła zachwy­to­wi nad świa­tem.  

Uwa­ga! Nie każ­de powtó­rze­nie jest błę­dem sty­li­stycz­nym. Na nega­tyw­ną oce­nę zasłu­gu­ją  jedy­nie powtó­rze­nia nie­ce­lo­we, wyni­ka­ją­ce z nie­po­rad­no­ści języ­ko­wej auto­ra. Nie­kie­dy  jed­nak nie da się unik­nąć uży­cia tego same­go sfor­mu­ło­wa­nia, a pró­ba zastą­pie­nia go innym  okre­śle­niem wpro­wa­dza dys­har­mo­nię stylistyczną.

Rażą­ce błę­dy skła­dnio­we pole­ga­ją na takim ukształ­to­wa­niu struk­tu­ry wypo­wie­dzi, w któ­rym  naru­sza­no pod­sta­wo­we zasa­dy budo­wy zda­nia w języ­ku pol­skim, a zro­zu­mie­nie tre­ści jest  utrud­nio­ne, opacz­ne lub niemożliwe. 

1. W ZAKRESIE NARUSZENIA ZWIĄZKU ZGODY (pomię­dzy pod­mio­tem wyra­żo­nym  poje­dyn­czym rze­czow­ni­kiem w licz­bie poje­dyn­czej a orze­cze­niem lub mię­dzy przy­daw­ką  a rze­czow­ni­kiem), np. Młodzież, któ­ra zebra­ła się na pla­cu, a potem ruszy­ła Kra­kow­skim  Przed­mie­ściem w stro­nę pomni­ka Koper­ni­ka, skan­do­wa­li hasła; Pod­miot lirycz­ny utwo­ru  urze­kła har­mo­nia mię­dzy dniem a nocą panu­ją­ce w mieście. 

2. W ZAKRESIE NARUSZENIA ZWIĄZKU RZĄDU (nie­zna­jo­mość wyma­gań skła­dnio­wych  cza­sow­ni­ka i innych wyra­zów w zda­niu lub nie­uwzględ­nie­nie zmia­ny wyma­gań  skła­dnio­wych cza­sow­ni­ków po ich zane­go­wa­niu, por. odgry­wa rolę – nie odgry­wa roli),  np. poczu­cie wyob­co­wa­nia wobec miejsc zna­nych; poświę­cił się na wal­kę z oto­cze­niem

3. NIEWŁAŚCIWE ZASTOSOWANIE IMIESŁOWOWEGO RÓWNOWAŻNIKA ZDANIA POLEGAJĄCE NA  BRAKU TOŻSAMOŚCI PODMIOTÓW, np. Wra­ca­jąc do pierw­szej stro­fy podmiot lirycz­ny posu­wa się do kry­ty­ki tych mło­dych ludzi

4. NIEWŁAŚCIWE FORMY LICZEBNIKA LUB POŁĄCZEŃ LICZEBNIKOWO-RZECZOWNIKOWYCH, np. 3 żoł­nie­rze zgi­nę­ło w walkach. 

5. POTOKI SKŁADNIOWE, np. W „Lal­ce” postać Wokul­skie­go wzglę­dem jego zapa­try­wań na  miłość była prze­ry­so­wa­na, to zna­czy że zako­chu­jąc się od pierw­sze­go wej­rze­nia porzu­cił  inne swo­je dzia­łal­no­ści, wyjeż­dża aby się wzbo­ga­cić, następ­nie wra­ca i rusza w kon­ku­ry  do Iza­be­li, lecz nawet posia­da­ją bar­dzo duży mają­tek (któ­ry przy każ­dej oka­zji poka­zy­wał)  nadal pozo­sta­wał tym samym Wokul­skim sprzed wyjaz­du, nie­umie­ją­cym zapa­no­wać nad  swym poryw­czym cha­rak­te­rem, rów­nież w „Lal­ce” poja­wia się motyw gdy S. Wokul­ski  wyjeż­dża do Nie­miec aby pomy­śleć u swe­go przy­ja­cie­la

Lista rażą­cych błę­dów orto­gra­ficz­nych znaj­du­je się TUTAJ. 

Poni­żej sko­pio­wa­łam je ze stro­ny Rady Języ­ka Polskiego: 

USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW ORTOGRAFICZNYCH

 

 

Komi­sja Dydak­tycz­na Rady Języ­ka Pol­skie­go na posie­dze­niu 21 lute­go 2005 roku usta­li­ła, że pod­sta­wą podzia­łu błę­dów orto­gra­ficz­nych na błę­dy rażą­ce i błę­dy dru­go­rzęd­ne są regu­ły ortograficzne.

 

Do błę­dów orto­gra­ficz­nych rażą­cych zaliczono:

 

– błę­dy w zakre­sie pisow­ni wyra­zów z ó‑u, rz‑ż (w tym wyjąt­ki od pisow­ni rz po spół­gło­skach), ch‑h;

– błę­dy w zakre­sie pisow­ni nie z róż­ny­mi czę­ścia­mi mowy;

– błę­dy w pisow­ni zakoń­czeń ‑ji, ‑ii, ‑i;

– błę­dy w pisow­ni wyra­zów wiel­ką i małą lite­rą (z wyjąt­kiem pisow­ni przy­miot­ni­ków dzierżawczych);

– błę­dy w zakre­sie pisow­ni cząst­ki –by z oso­bo­wy­mi for­ma­mi czasownika;

– błę­dy w zapi­sie przed­rost­ków roz‑, bez‑, wez‑, wes‑, wz‑, ws-;

– błę­dy w pisow­ni nosó­wek (ą, ę) oraz połą­czeń om, on, em, en.

 

 

Pozo­sta­łe odstęp­stwa od reguł orto­gra­ficz­nych, w tym m.in.: pisow­nię wyra­żeń przy­im­ko­wych, dzie­le­nie wyra­zów przy prze­no­sze­niu do nowej linii, pisow­nię zakoń­czeń ‑ski, ‑cki, ‑dzki, ‑stwo, ‑wstwo, pisow­nię przed­rost­ków z‑, s‑, ś‑, pisow­nię ‑by z pozo­sta­ły­mi czę­ścia­mi mowy, posta­no­wio­no trak­to­wać jako błę­dy dru­go­rzęd­ne.

 

Uzna­no jed­no­cze­śnie, że przy oce­nie uczniow­skich prac pisem­nych nauczy­ciel nie powi­nien kie­ro­wać się sztyw­nym kry­te­rium ilo­ścio­wym ani jako­ścio­wym. Odstęp­stwa w zakre­sie pisow­ni ó‑u, rz‑ż, ch‑h nale­ży uznać za błąd orto­gra­ficz­ny pierw­sze­go stop­nia, ale mniej rygo­ry­stycz­nie (jako błę­dy orto­gra­ficz­ne dru­go­rzęd­ne) trze­ba potrak­to­wać błę­dy w zapi­sie wyra­zów rzad­ko sto­so­wa­nych, o niskiej fre­kwen­cji w języ­ku potocz­nym (np.: wata­ha, Boh – nazwa rze­ki, bach­mat, kurhan).

 

Za jeden błąd orto­gra­ficz­ny posta­no­wio­no przy­jąć kil­ku­krot­ne popeł­nie­nie przez ucznia błę­du w tym samym wyra­zie, a tak­że powta­rza­nie tego same­go błę­du w zapi­sie wyra­zów nale­żą­cych do tej samej rodzi­ny (np. !ktu­rzy, !nie­ktu­rzy). Błę­dy w zakre­sie popraw­nej pisow­ni popeł­nio­ne przez ucznia w cyta­tach nale­ży trak­to­wać jako błę­dy orto­gra­ficz­ne, a nie jako błę­dy rze­czo­we. Popeł­nie­nie przez ucznia błę­du orto­gra­ficz­ne­go w wyra­zie, któ­ry we wcze­śniej­szych lub póź­niej­szych frag­men­tach tek­stu został przez nie­go zapi­sa­ny popraw­nie, uznać trze­ba za błąd gra­ficz­ny, a nie ortograficzny.

 

Lista rażą­cych błę­dów inter­punk­cyj­nych znaj­du­je się TUTAJ.  

Poni­żej sko­pio­wa­łam je ze stro­ny Rady Języ­ka Polskiego: 

Prof. dr hab. Jerzy Podracki

  

Poniż­sza kla­sy­fi­ka­cja błę­dów jest pro­po­zy­cją autor­ską. Doty­czy tyl­ko naj­waż­niej­szych odstępstw od obo­wią­zu­ją­cych prze­pi­sów inter­punk­cyj­nych. Przy­po­mi­nam, że odstęp­stwo takie może pole­gać: na pomi­nię­ciu zna­ku inter­punk­cyj­ne­go (dalej sto­su­ję skrót: ZI), na posta­wie­niu zbęd­ne­go ZI albo na posta­wie­niu inne­go (nie­po­praw­ne­go w tej pozy­cji) ZI.

 

Przy­ją­łem podział na dwie kate­go­rie błę­dów, któ­re nale­ży oce­niać: błę­dy rażą­cebłę­dy dru­go­rzęd­ne. Nie uwzględ­niam tutaj uste­rek w prze­stan­ko­wa­niu, choć duża ich licz­ba powin­na mieć rów­nież wpływ na koń­co­wą oce­nę. Nie wpro­wa­dzam tu prze­li­cze­nia na punk­ty (lepiej to zro­bi CKE), pro­po­nu­ję jedy­nie, by trzy dru­go­rzęd­ne błę­dy inter­punk­cyj­ne potrak­to­wać jak jeden błąd rażą­cy. Z natu­ry rze­czy naj­wię­cej kate­go­rii i klas błę­dów doty­czy sta­wia­nia (bądź nie­sta­wie­nia) prze­cin­ka i kropki.

 

Przy­kła­dy (wer­sji nie­po­praw­nej i ew. popraw­nej) poda­ję wte­dy, gdy jest to, moim zda­niem, mery­to­rycz­nie i dydak­tycz­nie uza­sad­nio­ne. Znak wykrzyk­nie­nia w nawia­sie okrą­głym przed przy­kła­dem (przy­kła­da­mi), czy­li (!), ozna­cza przy­kła­dy błę­dów; nawias kwa­dra­to­wy ze ZI sygna­li­zu­je błęd­ne zasto­so­wa­nie zna­ku, nato­miast nawias kwa­dra­to­wy „pusty” – brak dane­go ZI. Przy­kła­do­wo: [,] – nie­po­praw­nie posta­wio­ny prze­ci­nek, [.] – nie­po­praw­nie posta­wio­na krop­ka, [ ] – brak wymie­nio­ne­go ZI.

 

Rażą­ce błę­dy interpunkcyjne

 

1. Posta­wie­nie jakie­go­kol­wiek ZI na począt­ku wiersza.

2. Brak ZI (głów­nie: krop­ki, wykrzyk­ni­ka, pytaj­ni­ka) na koń­cu wypo­wie­dze­nia poje­dyn­cze­go lub złożonego.

3. Pomi­nię­cie prze­cin­ka w wypo­wie­dze­niu zło­żo­nym, w któ­rym czę­ści skła­do­we są połą­czo­ne bezpośrednio:

(!) On idzie do kina [ ] ja zosta­ję w domu.

    (!) Nie uwa­żał na lek­cji [ ] teraz ma za dużo pracy.

4. Pomi­nię­cie prze­cin­ka w wypo­wie­dze­niu zło­żo­nym pod­rzęd­nie – przed spój­ni­kiem (rów­nież z przy­im­kiem), zaim­kiem, a tak­że przed czę­ścią nadrzędną:

   (!) Idź tam [ ] dokąd ci każą.

   (!) Nie wiem [ ] co robić.

   (!) Ponie­waż jest cho­ry [ ] pozo­stał w domu.

   (!) Dostał rower [ ] o jakim marzył.

5. Pomi­nię­cie prze­cin­ka przed imie­sło­wem zakoń­czo­nym na ‑ąc, ‑szy:

   (!) Szedł [ ] kulejąc.

   (!) Męczysz wzrok [ ] patrząc z bli­ska w telewizor.

   (!) Odpo­cząw­szy [ ] zabrał się do pracy.

6. Pomi­nię­cie pierw­sze­go prze­cin­ka (lub obu) w wypo­wie­dze­niu zło­żo­nym pod­rzęd­nie z czę­ścią skła­do­wą wple­cio­ną (z tzw. zda­niem albo wyra­że­niem wtrąconym):

   (!) Auto [ ] któ­re oglą­dał, było za drogie.

   (!) Auto [ ] któ­re oglą­dał [ ] było za drogie.

7. W wypo­wie­dze­niu zło­żo­nym współ­rzęd­nie – pomi­nię­cie prze­cin­ka przed spój­ni­ka­mi prze­ciw­staw­ny­mi, wyni­ko­wy­mi, syno­ni­micz­ny­mi (czy­li włącz­ny­mi), np. ale, lecz, jed­nak; więc, dla­te­go; czy­li, to jest, to zna­czy, a tak­że posta­wie­nie prze­cin­ka przed spój­ni­ka­mi łącz­ny­mi, roz­łącz­ny­mi, wyłą­cza­ją­cy­mi, np. i, oraz; albo, lub, ani, ni. Te same prze­pi­sy obo­wią­zu­ją w wypo­wie­dze­niu poje­dyn­czym – mię­dzy skład­ni­ka­mi połą­czo­ny­mi spójnikami.

   (!) Miłe złe­go począt­ki [ ] lecz koniec żałosny.

   (!) Ma zbyt mało cza­su [ ] więc się spieszy.

   (!) Przyj­dę jutro [ ] czy­li ocze­kuj mnie w sobotę.

    (!) Robi błę­dy [,] i nie przy­zna­je się do nich.

   (!) Nie napi­sał pra­cy [,] ani nie odpoczął.

   (!) Wyje­dzie poju­trze [,] albo dopie­ro ruszy w przy­szłym tygodniu.

    (!) Ubie­ra się skrom­nie [ ] ale elegancko.

   (!) Pisze pió­rem [,] i długopisem.

8. Pomi­nię­cie prze­cin­ka w zda­niu zło­żo­nym porównawczym:

   (!) Jest mądrzej­szy [ ] niż myślałem.

9. Posta­wie­nie dwu­krop­ka, prze­cin­ka lub śred­ni­ka po skró­cie, po któ­rym nale­ży posta­wić krop­kę; tak­że po takim skró­cie, po któ­rym krop­ki się nie stawia:

   (!) np[:], prof[;], itd[,], zamiast: np., prof., itd.

   (!) nr[:], wg[;], dr[,], zamiast: nr, wg, dr

10. Brak krop­ki po skró­cie, po któ­rym nale­ży ją posta­wić, lub posta­wie­nie krop­ki po skró­cie, po któ­rym jej się nie stawia:

   (!) np[ ] prof[ ] cdn[ ], zamiast: np., prof., cdn.

   (!) mgr[.], nr[.], wg[.], zł[.], sin[.], zamiast: mgr, nr, wg, zł, sin

11. Brak prze­cin­ka mię­dzy jed­no­rod­ny­mi (rów­no­rzęd­ny­mi) skład­ni­ka­mi (czę­ścia­mi zda­nia) sze­re­gu, któ­re­go czę­ści skła­do­we nie są połą­czo­ne spój­ni­ka­mi, a tak­że brak prze­cin­ka mię­dzy skład­ni­ka­mi powtórzonymi:

   (!) Pola­cy[ ] Niem­cy[ ] Ukra­iń­cy pozna­ją się coraz lepiej.

   (!) Kupi­ła w skle­pie mąkę[ ] cukier oraz inne produkty.

   (!) Ona jest pięk­na[ ] fascy­nu­ją­ca[ ] niedostępna.

   (!) Pra­co­wi­ty[ ] spo­koj­ny uczeń powi­nien być lubiany.

   (!) Opo­wia­da­ła o wszyst­kim dłu­go[ ] długo.

   (!) Zła­pał wiel­ką[ ] wiel­ką rybę.

12. Brak dwu­krop­ka przed przy­to­cze­niem cudzych lub wła­snych słów:

   (!) Pamię­ta­my zale­ce­nie Mic­kie­wi­cza[ ] „Mierz siły na zamiary”.

   (!) Adam Asnyk słusz­nie zauwa­żył[ ] „Tacy poeci, jaka jest publiczność!”.

13. Brak dwu­krop­ka przy wymie­nia­niu tytu­łu dzie­ła, nazwy, ter­mi­nu, jeże­li nie są one w tek­ście w inny spo­sób wyróż­nio­ne (np. kur­sy­wą czy cudzysłowem):

  (!) Kil­ka­krot­nie czy­tał powie­ści Sien­kie­wi­cza[ ] Potop, Ogniem i mie­czem, Pana Woło­dy­jow­skie­go, Krzyżaków.

  (!) Wyraz[ ] nauka jest wyra­zem pol­skim, a nie obcym.

14. Brak myśl­ni­ka (otwie­ra­ją­ce­go i zamy­ka­ją­ce­go), ujmu­ją­ce­go wyra­zy lub wypo­wie­dze­nia wtrą­co­ne. Uwa­ga: tę samą funk­cję peł­nią nawia­sy albo przecinki.

   (!) Two­je dow­ci­py[ ] wybacz[ ] wca­le mnie nie bawią.

   (!) Nasza szko­ła[ ] ta nowa[ ] jest naj­ład­niej­sza w mieście.

15. Brak myśl­ni­ków (lub myśl­ni­ka), wydzie­la­ją­cych czło­ny wtrą­co­ne w cyto­wa­ny tekst oraz tekst odau­tor­ski w par­tiach dialogowych.

   (!) O ile cho­dzi o pocho­dze­nie wyra­zu chłop[ ] pisze Witold Doro­szew­ski[ ] to pier­wot­nie była to nazwa czło­wie­ka niewolnego.

   (!) Litwo, uro­czy kra­ju, kochan­ko Pola­ków[ ] pisał Sta­ni­sław Wyspiański.

16. Brak cudzy­sło­wu w tytu­łach publi­ka­cji, cyto­wa­nych wyra­zach, zda­niach i wyra­że­niach, jeże­li nie są one wyróż­nio­ne ina­czej (np. kursywą):

  (!) Prze­czy­tał arty­kuł Ada­ma Grze­sza­ka pt. [ ] Iwan i gazrur­ka[ ], zamiesz­czo­ny w [ ] Polityce[ ].

  (!) [ ] Piłeś, nie jedź! Jedziesz, nie pij![ ] – to hasło obo­wią­zu­ją­ce każ­de­go kierowcę.

 

Dru­go­rzęd­ne błę­dy interpunkcyjne

 

1. Błę­dy w zasto­so­wa­niu śred­ni­ka, myśl­ni­ka, wie­lo­krop­ka, cudzy­sło­wu, nawia­su, dwu­krop­ka – nie­wy­mie­nio­ne wśród błę­dów rażących.

2. Brak wie­lo­krop­ka na koń­cu wypo­wie­dze­nia, wyra­że­nia lub wyrazu.

3. Błę­dy w sta­wia­niu ZI na koń­cu takie­go wypo­wie­dze­nia, po któ­rym powin­ny (mogą) wystą­pić dwa róż­ne zna­ki, np. pytaj­nik i wykrzyk­nik, nawias i zna­ki emo­cjo­nal­no-zna­cze­nio­we (pytaj­nik, wykrzyk­nik, wie­lo­kro­pek), nawias i zna­ki dzie­lą­ce (prze­ci­nek, śred­nik, myśl­nik, krop­ka), cudzy­słów i kropka.

4. Pomi­nię­cie prze­cin­ka przed powtó­rzo­nym spój­ni­kiem (w wypo­wie­dze­niu zło­żo­nym lub w wypo­wie­dze­niu pojedynczym):

   (!) Albo odro­bisz lek­cje[ ] albo będziesz miał kło­po­ty w szkole.

   (!) Chce dostać i rower[ ] i komputer.

5. Pomi­nię­cie dru­gie­go prze­cin­ka w wypo­wie­dze­niu z czło­nem wple­cio­nym (wtrą­co­nym):

   (!) Ław­ka, na któ­rej sie­dział[ ] zaraz się zepsuła.

   (!) Kil­ko­ro uczniów, np. Mag­da, Janek i Marek[ ] zacho­wy­wa­ło się nieznośnie.

6. Pomi­nię­cie prze­cin­ka w pyta­niach roz­łącz­nych z powtó­rzo­ną par­ty­ku­łą czy albo posta­wie­nie prze­cin­ka w takiej kon­struk­cji przed poje­dyn­czym czy:

   (!) Czy iść do szko­ły[ ] czy zostać w domu?

   (!) Iść do szko­ły[,] czy zostać w domu?

7. Posta­wie­nie prze­cin­ka przed powtó­rzo­nym spój­ni­kiem współ­rzęd­nym w wypo­wie­dze­niu, w któ­rym spój­nik taki wystę­pu­je mię­dzy czło­na­mi nie­rów­no­rzęd­ny­mi (dwa zda­nia i dwie czę­ści zdania):

   (!) Chwy­cił kara­bin i wystrze­lił szyb­ko[,] i celnie.

   (!) Zosta­nie­my po połu­dniu w domu lub pój­dzie­my do kina[,] lub do cyrku.

8. Posta­wie­nie prze­cin­ka w porów­na­niach (wyra­że­niach porów­naw­czych) – przed wyra­zem jak (jak­by, niby, niż itp.):

   (!) On jest zdrów[,] jak rydz.

   (!) Mag­da jest zdol­niej­sza[,] niż Piotr.

9. Błę­dy inter­punk­cyj­ne w róż­ne­go typu dopo­wie­dze­niach, wtrą­ce­niach, uży­ciach wołacza.

10. Pomi­nię­cie krop­ki po inicjałach:

  (!) J[ ] P[ ], K[ ] R[ ]

11. Błęd­ne zasto­so­wa­nie krop­ki w wyli­cze­niach, w tytu­łach ksią­żek, cza­so­pism, roz­dzia­łów itp.

12. Posta­wie­nie zna­ku zapy­ta­nia na koń­cu wypo­wie­dze­nia zło­żo­ne­go pod­rzęd­nie, w któ­rym zda­niem pyta­ją­cym jest część pod­rzęd­na (i to bez wzglę­du na szyk obu czę­ści skła­do­wych). Na koń­cu wypo­wie­dze­nia powin­na tu stać kropka.

   (!) Wie­my, jak to mamy zapisać[?]

   (!) Jak to trze­ba było zapi­sać, nikt dokład­nie nie wiedział[?]

13. Błęd­ne zapi­sy skró­tów podwo­jo­nych i wieloliterowych:

   (!) pp p.p. – zamiast: pp. (= państwo)

   (!) oo o.o. – zamiast: oo. (= ojco­wie, np. jezuici)

   (!) dr.dr. prof prof – zamiast: dr dr (= dok­to­ro­wie), prof​.prof. (= profesorowie)

14. Błęd­ne zapi­sy daty oraz wyra­żeń typu: przed naszą erą, naszej ery, Anno Domini.

15. Błęd­ne zapi­sy liczeb­ni­ków porząd­ko­wych ozna­czo­nych cyfrą.

16. Posta­wie­nie krop­ki po lite­rach w skró­tow­cach zapi­sy­wa­nych wiel­ki­mi literami:

  (!) U.W., P.A.N., zamiast: UW, PAN (= Uni­wer­sy­tet War­szaw­ski, Pol­ska Aka­de­mia Nauk)