Mesja­nizm i pro­me­te­izm to dwie posta­wy, któ­re poja­wia­ją się w III czę­ści “Dzia­dów”. Bar­dzo czę­sto na egza­mi­nach poja­wia­ją się pyta­nia o mesja­nizm i pro­me­te­izm (o to może poja­wić się pyta­nie tak­że na matu­rze pisem­nej lub ust­nej z języ­ka pol­skie­go), dla­te­go war­to wie­dzieć, jakie są teo­re­tycz­ne zało­że­nia tych ter­mi­nów i co trze­ba o nich wie­dzieć. Wszyst­kie infor­ma­cje są opi­sa­ne w naj­więk­szym skró­cie – a jeśli nie chcesz czy­tać cało­ści, na samym dole znaj­du­je się porów­na­nie mesja­ni­zmu i pro­me­te­izmu – czy­li wszyst­kie naj­waż­niej­sze róż­ni­ce w jed­nym miejscu.

Czym jest mesjanizm?

Mesja­nizm to wywo­dzą­ca się z Biblii kon­cep­cja wia­ry w ist­nie­nie (lub nadej­ście) posta­ci albo naro­du, któ­rych dzia­łal­ność odmie­ni na zawsze obli­cze świa­ta i pozwo­li wyzwo­lić się od zła. Istot­ną rolę w mesja­ni­zmie odgry­wa postać męczen­ni­ka – za mesja­sza uzna­je się Jezu­sa, któ­ry poświę­cił się i cier­piał, aby zba­wić ludzkość.

Na czym polega mesjanizm polski?

Mesja­nizm pol­ski to okre­śle­nie kon­cep­cji zakła­da­ją­cej prze­wod­nią rolę naro­du Pol­skie­go w dąże­niu do moral­nej odbu­do­wy ludz­ko­ści. Ter­min ten powstał w trak­cie zabo­rów i zakła­dał, że utra­ta nie­pod­le­gło­ści przez Pol­skę jest swo­istą karą za grze­chy. Andrzej Towiań­ski nazwał wręcz Pol­skę “Izra­elem epo­ki” – naro­dem wybra­nym, któ­re­go rolą jest zba­wie­nie ludz­ko­ści. Ta kon­cep­cja była roz­wi­ja­na przez czo­ło­wych pisa­rzy epo­ki roman­ty­zmu: Ada­ma Mic­kie­wi­cza i Juliu­sza Słowackiego.

Mesjanizm w III części “Dziadów”

Pol­ska jest poka­za­na jako męczen­nik naro­dów. Swo­ją męką ma zba­wić inne naro­dy od cier­pień. Mesja­nizm pol­ski dostrzec moż­na Widze­niu księ­dza Pio­tra. Cier­pie­nie Pola­ków jest przy­rów­na­ne do cier­pień Jezu­sa, co jest pod­kre­śla­ne za spra­wą licz­nych paraleli.

Czym jest prometeizm?

Pro­me­te­izm, zwa­ny rów­nież posta­wą pro­me­tej­ską, to posta­wa etycz­na, w któ­rej jed­nost­ka poświę­ca się dla dobra ogó­łu. Nad­rzęd­nym ide­ałem moral­nym jest pod­po­rząd­ko­wa­nie wła­snych dzia­łań “wyż­sze­mu dobru”, jakim jest np inte­res ludz­ko­ści. Czę­sto taka dzia­łal­ność łączy się ze bun­tem prze­ciw Bogu.

Skąd pochodzi nazwa prometeizm?

Pro­me­te­izm wywo­dzi się z mito­lo­gii grec­kiej. Tytan sprze­ci­wił się Zeu­so­wi, któ­ry uwa­żał, że ogień jest przy­wi­le­jem bogów. Pro­me­te­usz prze­my­cił ogień w łody­dze kopru i prze­ka­zał go czło­wie­ko­wi, za co został ska­za­ny przez Zeu­sa na wiecz­ne cier­pie­nie (został przy­wią­za­ny do skał Kau­ka­zu, każ­de­go dnia rano przy­la­ty­wał sęp i wyja­dał mu wątro­bę, któ­ra w cią­gu jed­ne­go dnia odra­sta­ła – przez co bole­sna kara spo­ty­ka­ła Pro­me­te­usza każ­de­go dnia).

Prometeizm w tekstach kultury

Pro­me­te­izm wystę­pu­je w tek­ście frag­men­tu Wiel­kiej Impro­wi­za­cji. Kon­rad bun­tu­je się prze­ciw­ko Bogu z miło­ści do Pol­ski, nara­ża­jąc się w ten spo­sób na karę. Oka­zu­je chęć cier­pie­nia za ojczy­znę. Uwa­ża, że Bóg pozwa­la­ją­cy na cier­pie­nie Pol­ski nie jest Bogiem miło­sier­nym. Myśli, że to on powi­nien dostać wła­dzę nad ludź­mi i porów­nu­je się do Boga. Jest gotów nawet znie­wa­żyć Boga w naj­więk­szy spo­sób, przy­rów­nu­jąc go do cara. Zanim jed­nak wypo­wia­da sło­wo “car”, pada na ziemię.

Mesjanizm i prometeizm – jakie są różnice?

Posta­wa mesja­ni­stycz­na i pro­me­tej­ska to dwie skraj­nie odmien­ne posta­wy. Czym się od sie­bie róż­nią? Poni­żej porów­na­nie mesja­ni­zmu i pro­me­te­izmu na przy­kła­dzie III czę­ści “Dzia­dów”:

Mesjanizm
  • Głów­ny przed­sta­wi­ciel: Ksiądz Piotr
  • Posta­wa: pokora
  • opty­mizm
  • wia­ra w boską sprawiedliwość
  • ter­min odno­si się do Jezusa
Prometeizm
  • Głów­ny przed­sta­wi­ciel: Konrad
  • Posta­wa: indy­wi­du­alizm, pycha
  • pesy­mizm
  • prze­ko­na­nie, że Bóg jest winien całe­go zła
  • ter­min odno­si się do Prometeusza