„Tango”, Sławomir Mrożek — opracowanie i streszczenie

Autor

Sławomir Mrożek urodził się 26 czerwca 1930 roku w Borzęcinie koło Krakowa. Po wojnie podejmował studia na różnych kierunkach, między innymi na architekturze i orientalistyce, lecz żadnego z nich nie ukończył. Karierę zaczynał jako rysownik. Debiutował w 1950 roku, a od 1953 roku systematycznie publikował cykle rysunków satyrycznych. W tym samym 1950 roku zaistniał także jako autor tekstów literackich. Na łamach „Przekroju” ukazał się jego pierwszy reportaż „Młode miasto”. Trzy lata później opublikował pierwsze tomy utworów satyrycznych: „Opowiadania z Trzmielowej Góry” oraz „Półpancerze praktyczne”.

W latach 1950–1954 pracował w redakcji „Dziennika Polskiego”. Tworzył również parodystyczną rubrykę „Postępowiec”, publikowaną w pismach „Od A do Z” oraz „Życie Literackie”. Jego teksty ukazywały się także w „Szpilkach”, „Po prostu” i „Nowej Kulturze”.

W 1955 roku rozpoczął współpracę z Krakowskim Teatrem Satyryków, studenckim teatrem eksperymentalnym Bim-Bom z Gdańska, warszawskim teatrem Syrena, kabaretem Szpak oraz Piwnicą pod Baranami. Trzy lata później w Teatrze Dramatycznym w Warszawie wystawiono jego pierwszy dramat „Policja”. W 1959 roku poślubił malarkę Marię Obrembę i zamieszkał w Warszawie.

Na łamach „Przekroju” publikował cykl felietonów „Przez okulary Sławomira Mrożka”, a równocześnie pisał i wystawiał kolejne dramaty, między innymi „Męczeństwo Piotra Oheya”, „Indyka”, „Karola”, „Na pełnym morzu” i „Strip-tease”. W 1963 roku wyjechał z żoną do Włoch. Rok później w Polsce ukazało się „Tango”, opublikowane w „Dialogu” (już po napisaniu przez autora dziesięciu dramatów). Wydanie książkowe tego utworu nastąpiło dopiero w 1973 roku, w drugim tomie „Utworów scenicznych”.

W 1968 roku Mrożek przeniósł się do Paryża. Na łamach „Le Monde” oraz paryskiej „Kultury” opublikował list protestacyjny przeciwko udziałowi wojsk polskich w inwazji na Czechosłowację. Władze PRL zareagowały na ten gest bardzo ostro i zażądały jego natychmiastowego powrotu do kraju. Pisarz zwrócił się wówczas do władz Francji o azyl. W tym okresie w Polsce zakazano zarówno publikowania jego utworów, jak i wystawiania jego sztuk.

[…]

Więcej o AUTORZE przeczytasz w płatnej wersji pliku. 

Tytuł

Tytuł dramatu odwołuje się do tanga jako tańca, w którym jedna osoba prowadzi, a druga podporządkowuje się narzuconemu rytmowi i kolejnym ruchom. W tym sensie tango staje się w utworze symbolem relacji władzy, dominacji i posłuszeństwa.

W „Tangu” motyw ten pojawia się najpierw jako znak dawnej nowoczesności i obyczajowego buntu. Dla starszego pokolenia, zwłaszcza dla Stomila i Eleonory, tango wiązało się z przekraczaniem norm, swobodą i sprzeciwem wobec mieszczańskich zasad. Było więc znakiem młodzieńczej rewolty i obyczajowego wyzwolenia.

[…]

Więcej o TYTULE przeczytasz w płatnej wersji pliku. 

Rodzaj literacki

dramat

Gatunek literacki

Dramat groteskowy to odmiana dramatu, w której świat przedstawiony jest celowo zdeformowany, dziwaczny i pełen sprzeczności. Łączy się w nim to, co śmieszne, z tym, co groźne, poważne albo tragiczne. W takim utworze obok patosu może pojawić się błazenada, obok wzniosłych deklaracji – język potoczny lub wulgarny, a obok spraw ostatecznych – absurdalna codzienność. Groteska nie służy tu jedynie rozbawieniu odbiorcy. Jej funkcją jest pokazanie, że rzeczywistość sama stała się nielogiczna, rozbita i niepokojąca.

W dramacie groteskowym bohaterowie często są zbudowani na paradoksie. Nie zachowują się tak, jak „powinni”, ich stroje, język i działania nie pasują do wieku, pozycji społecznej albo sytuacji. Równie groteskowe bywają zdarzenia sceniczne: śmierć może wyglądać jak dziwactwo, rozmowa o sprawach wzniosłych może zmienić się w farsę, a finał może jednocześnie śmieszyć i przerażać. Ważne jest też zderzanie przeciwieństw:

• komizmu z tragizmem
• powagi z ośmieszeniem
• porządku z chaosem
• realizmu z absurdem
• wzniosłości z trywialnością

Dlatego właśnie dramat groteskowy bardzo często łączy się z teatrem absurdu i dramatem awangardowym, ale nie jest z nimi całkowicie tożsamy.

Więcej o gatunku literackim przeczytasz w płatnej wersji pliku. 

Data wydania

1964

Epoka literacka

literatura powojenna

Miejsce wydania

„Tango” Sławomira Mrożka po raz pierwszy ukazało się w miesięczniku „Dialog” w Warszawie w 1964 roku. Wydanie książkowe (pierwodruk) ukazało się również w 1964 roku, natomiast pierwsze wystawienie teatralne miało miejsce w 1965 roku w Bydgoszczy (Teatr im. Wilama Horzycy).

Czas akcji

Akcja rozgrywa się w połowie XX w. Czas akcji: akt I — przed południem, akt II — w nocy, akt III — następnego dnia rano

Miejsce akcji

Mieszkanie (salon) Stomila i Eleonory, rodziców głównego bohatera, Artura. Wnętrze tego mieszkania, pełne chaosu i przypadkowych przedmiotów z różnych epok (m.in. katafalk, stary wózek), symbolizuje anarchię, upadek tradycyjnych norm i porządku społecznego.

Geneza

Kiedy Sławomir Mrożek wyjechał do Włoch w 1963 roku, nic nie zapowiadało, że jego pobyt poza Polską potrwa aż trzy dekady. „Tango” powstało i zostało opublikowane w 1964 roku na emigracji, w Chiavari we Włoszech. Choć dramat bywa odczytywany jako utwór wymierzony w absurd komunizmu oraz bezradność polskiej inteligencji wobec rzeczywistości politycznej, sam Mrożek starał się nadać mu sens bardziej uniwersalny i dramatfunkcjonować jako pisarz niebędący związanym wyłącznie z doraźnym komentarzem politycznym.

W „Tangu” widoczny jest ironiczny dystans autora do polskiej kultury, tradycji i stereotypów, a także do tak zwanej polskiej formy, której problematykę podejmował również bliski mu artystycznie Witold Gombrowicz. Pobyt za granicą dawał Mrożkowi większą swobodę twórczą, ponieważ nie musiał mierzyć się z presją ideologiczną ani bezpośrednimi represjami politycznymi. Światowa prapremiera „Tanga” odbyła się w 1964 roku w Belgradzie, natomiast polscy widzowie mogli zobaczyć tę sztukę rok później.

Warto również dodać, że w 1968 roku władze PRL odebrały Mrożkowi paszport i zakazały wystawiania jego dramatów w kraju. Zakaz ten cofnięto dopiero w 1973 roku.

Problematyka

W płatnej wersji pliku. 

Typ narracji

W płatnej wersji pliku. 

Język

W płatnej wersji pliku. 

Bohaterowie

W płatnej wersji pliku. 

Style/kierunki

W płatnej wersji pliku. 

Symbolika

W płatnej wersji pliku. 

Motywy literackie

W płatnej wersji pliku. 

Konteksty

W płatnej wersji pliku. 

Co jeszcze się omawia przy tej lekturze?

W płatnej wersji pliku. 

Streszczenie i opracowanie

W płatnej wersji pliku.