Matu­ry coraz bli­żej, zatem byście uspraw­ni­li swo­je umie­jęt­no­ści pisa­nia wypra­co­wań – seria  wpi­sów, któ­re doty­czą typów prac matu­ral­nych. Tym razem pierw­szy temat matu­ry roz­sze­rzo­nej: wypo­wiedź argumentacyjna.

Zanim przy­stą­pisz do pisa­nia pra­cy, koniecz­nie wyko­naj nastę­pu­ją­ce czynności:

Prze­czy­taj uważ­nie tekst.

Zaznacz istot­ne dla sen­su utwo­ru frag­men­ty (sta­no­wi­sko auto­ra oraz pro­blem), pod­kreśl je.

Spo­rządź plan pra­cy wg poniż­sze­go schematu:

Wstęp (1 akapit)

  • Zda­nie wpro­wa­dze­nia do tema­tu (możesz je dopi­sać na koń­cu two­rze­nia planu)
  • znajdź pro­blem poru­sza­ny przez auto­ra tek­stu; musi on być wąt­pli­wo­ścią, np. gro­te­ska słow­ni­ko­wa jest tym i tym, ale współ­cze­śnie jej poję­cie się roz­sze­rzy­ło i trze­ba zre­de­fi­nio­wać poję­cie groteski;.
  • roz­wi­nię­cie pro­ble­mu — możesz napi­sać kil­ka zdań o tym, jak autor docho­dzi do rozważań
  • sta­no­wi­sko auto­ra — jak on roz­wią­zu­je problem.
  • czy zga­dzasz się ze sta­no­wi­skiem autora?

Autor w  eseju/artykule pt. “XXXXXXXX” poru­sza zagad­nie­nie XXXXX. Pro­po­nu­je XXXXX/ docho­dzi do wnio­sku, że XXXXX/ uwa­ża on, że XXXXXX. Nale­ży zgo­dzić się z auto­rem, ponie­waż XXXXX

2. Roz­wi­nię­cie (każ­dy argu­ment w nowym akapicie)

  • znajdź argu­ment auto­ra, któ­rym potwier­dza swo­je sta­no­wi­sko (możesz cyto­wać!); zestaw go z tek­stem kul­tu­ry, któ­ry potwier­dza two­je sta­no­wi­sko (jeśli zgodził_ś się z auto­rem, to przy­wo­łu­jesz tekst kul­tu­ry i two­rzysz z nie­go argu­ment, pamię­taj o pod­su­mo­wa­niu) + możesz dopi­sać kon­tekst (np. filo­zo­ficz­ny, este­tycz­ny, histo­rycz­ny, biograficzny)
  • znajdź argu­ment auto­ra, któ­rym potwier­dza swo­je sta­no­wi­sko (możesz cyto­wać!); zestaw go z tek­stem kul­tu­ry, któ­ry potwier­dza two­je sta­no­wi­sko (jeśli zgodził_ś się z auto­rem, to przy­wo­łu­jesz tekst kul­tu­ry i two­rzysz z nie­go argu­ment, pamię­taj o pod­su­mo­wa­niu) + możesz dopi­sać kon­tekst (np. filo­zo­ficz­ny, este­tycz­ny, histo­rycz­ny, biograficzny)
  • znajdź argu­ment auto­ra, któ­rym potwier­dza swo­je sta­no­wi­sko (możesz cyto­wać!); zestaw go z tek­stem kul­tu­ry, któ­ry potwier­dza two­je sta­no­wi­sko (jeśli zgodził_ś się z auto­rem, to przy­wo­łu­jesz tekst kul­tu­ry i two­rzysz z nie­go argu­ment, pamię­taj o pod­su­mo­wa­niu) + możesz dopi­sać kon­tekst (np. filo­zo­ficz­ny, este­tycz­ny, histo­rycz­ny, biograficzny). 

 

3. Zakoń­cze­nie (kolej­ny akapit):

pod­su­muj wywód, przy­wo­łaj sta­no­wi­sko autora;

przy­po­mnij tek­sty kul­tu­ry, na któ­re się powołałeś;

+ możesz dopi­sać kon­tekst (np. filo­zo­ficz­ny, este­tycz­ny, histo­rycz­ny, biograficzny).

— — –

D. Pisz!
→ Do per­fek­cji dopro­wa­dzi cię dba­łość o język, brak cza­sow­ni­ków w for­mie oso­bo­wej i zdań poje­dyn­czych. Styl nauko­wy możesz wytwo­rzyć dzię­ki zasto­so­wa­niu cza­sow­ni­ków, któ­re nazwa­łam ŚWIĘTĄ TRÓJCĄ, są nimi: war­to, trze­ba, nale­ży.
→ Uni­kaj też imie­sło­wów, zwy­kle ucznio­wie mają pro­blem z ich pra­wi­dło­wym zasto­so­wa­niem.
Jeśli wpro­wa­dzasz cyta­ty, musisz je przed­sta­wić, zacy­to­wać i sko­men­to­wać. Nigdy nie sto­suj cudzych słów zamiast swo­ich. To ma być Two­ja pra­ca, a cyta­ty słu­żą jedy­nie jako potwier­dze­nie argu­men­tów.
→ Nie sto­suj ase­ku­ra­cyj­nych cudzy­sło­wów — świad­czą o bra­kach w słow­nic­twie. Jeśli czu­jesz, że sło­wo nie pasu­je sty­li­stycz­nie, po pro­stu go nie pisz.

KONIECZNIE zapo­znaj się z tym wpisem: 

Dla­cze­go dosta­je złe oce­ny z wypracowań?

Powyższy plan jest jedynie propozycją, jednak warto się nim posługiwać, zanim zdobędziecie wprawę w pisaniu — to jak z tańcem: najpierw odtwarzamy schematy, by później poczuć swobodę ruchu i wyrażać siebie.

Tabe­la do ćwiczeń/budowania planu: 

jaki pro­blem poru­sza autor/ka?

 

jakie ma pomy­sły na roz­wią­za­nie problemu?

 

jakie jest sta­no­wi­sko autora/ki w tej sprawie?

 

jakie jest two­je? zga­dzasz się z nim?

 

jego/jej argu­ment jest taki i taki zestaw go z jakimś tek­stem kul­tu­ry, kon­tek­stem histo­rycz­nym itd. 

 

jego/jej argu­ment jest taki i taki zestaw go z jakimś tek­stem kul­tu­ry, kon­tek­stem histo­rycz­nym itd. 

 

jego/jej argu­ment jest taki i taki zestaw go z jakimś tek­stem kul­tu­ry, kon­tek­stem histo­rycz­nym itd. 

 

pod­su­muj wnio­ski, przy­wo­łaj pro­blem, roz­wią­za­nie i posta­ci z argumentów

 

Przy­kład: (a tutaj inne przy­kła­do­we pra­ce: WYPRACOWANIA

Sybir romantyków

Reali­za­cja (za zgo­dą Autorki):

            Zofia Tro­ja­no­wi­czo­wa w „Sybi­rze roman­ty­ków” podej­mu­je pro­blem mity­za­cji Sybi­ru w lite­ra­tu­rze roman­tycz­nej. Powo­łu­je się na sło­wa Ada­ma Mic­kie­wi­cza z „Ksiąg naro­du i piel­grzym­stwa pol­skie­go”, któ­re pokrze­pia­ją ser­ca roda­ków, porów­nu­ją męczeń­stwo ojczy­zny do cier­pień Chry­stu­sa, zapo­wia­da­ją boha­ter­skie uwol­nie­nie się spod oku­pa­cji rosyj­skiej. Autor­ka dostrze­ga, że mar­ty­ro­lo­gicz­na wykład­nia racjo­na­li­zo­wa­ła doświad­cza­nie wywó­zek, tłu­ma­czy­ła je wyż­szą koniecz­no­ścią, rozu­mia­ła jako boha­ter­stwo – Sybir dla ówcze­snych patrio­tów stał się sym­bo­lem prze­ży­wa­nia gehen­ny w imię wyzwo­le­nia kra­ju. Tro­ja­no­wi­czo­wa sta­wia tezę, że mar­ty­ro­lo­gia prze­kształ­ci­ła okrut­ne doświad­cze­nie Sybi­ru, bez­sil­ność naro­du w nadzie­ję na wyzwo­le­nie, odczu­wa­ną przez całe spo­łe­czeń­stwo polskie.

            Nale­ży zgo­dzić się z autor­ką, ponie­waż pisze ona o zagad­nie­niu mar­ty­ro­lo­gii — bez któ­rej zna­jo­mo­ści nie moż­na zro­zu­mieć histo­rii ojczy­zny. Pol­ska wie­lo­krot­nie pró­bo­wa­ła wyzwo­lić się spod zabo­rów, nie­ste­ty za każ­dym razem siły powstań­ców nie były w sta­nie prze­ciw­sta­wić się armii car­skiej. Impe­ra­tor Rosji suro­wo karał bun­tow­ni­ków, chcąc zru­sy­fi­ko­wać spo­łe­czeń­stwo Kon­gre­sów­ki i pozba­wić auto­no­mii obszar Kró­le­stwa Pol­skie­go. Roman­ty­cy-patrio­ci dosto­so­wa­li wal­kę o wol­ność ojczy­zny do ówcze­snych warun­ków – o wywóz­kach i zsył­kach pisa­li jako o boha­ter­stwie, chwa­le, praw­dzi­wym poświę­ce­niu. Cięż­ko wyobra­zić sobie, jak wyglą­da­ła­by dzi­siej­sza Pol­ska, gdy­by nie­da­ją­ca nadzie­ję, mity­za­cja Syberii.

            Tro­ja­no­wi­czo­wa pod­kre­śla, że doświad­cze­nie wywó­zek było skraj­nie trud­ne, wią­za­ło się ze śmier­cią wie­lu Pola­ków ska­za­nych na wyko­ny­wa­nie katorż­ni­czej pra­cy. Dzię­ki pro­fe­tycz­nej zapo­wie­dzi wyna­gro­dze­nia naro­du za cier­pie­nie chęt­niej wie­rzo­no, że na Sybe­rię tra­fia­ją patrio­ci. W czę­ści trze­ciej dra­ma­tu „Dzia­dy” Mic­kie­wi­cza Sobo­lew­ski opo­wia­da zapie­ra­ją­cą dech w pier­siach histo­rię – moment wywo­że­nia mło­dych więź­niów. Boha­ter szcze­gól­nie sku­pia się na odwa­dze inter­no­wa­nych” Jan­czew­ski trzy­krot­nie krzy­czy „Jesz­cze Pol­ska nie zgi­nę­ła”, pobi­ty Wasi­lew­ski umie­ra na oczach tłu­mu. Mic­kie­wicz budu­je mit Sybe­rii – miej­sca, któ­re świad­czy o miło­ści roda­ków do ojczy­zny, o nie­stru­dzo­nym dąże­niu do wyzwo­le­nia się spod pano­wa­nia oku­pan­ta. Dra­mat soli­da­ry­zu­je się z Pola­ka­mi w cier­pie­niu za kraj, racjo­na­li­zu­je zsył­ki. Autor­ka pod­kre­śla, że wpi­sa­nie kator­gi w mar­ty­ro­lo­gicz­ną instruk­cję wal­ki o nie­pod­le­głość, zak­ty­wi­zo­wa­ło i pod­nio­sło spo­łe­czeń­stwo na duchu.

            Roman­ty­cy twier­dzi­li, że męczeń­stwo Pola­ków nie jest bez­ce­lo­we, że wyna­gro­dzi im to Bóg, pisze Tro­ja­no­wi­czo­wa. Bar­dzo czę­sto nawią­zy­wa­li do przy­po­wie­ści biblij­nych, do zmar­twych­wsta­nia Chry­stu­sa, inter­pre­tu­jąc je zazwy­czaj jako zapo­wiedź zwy­cię­stwa ojczy­zny. W czę­ści trze­ciej „Dzia­dów” Mic­kie­wi­cza Żego­ta opo­wia­da baj­kę Gorec­kie­go. Jest to opo­wieść o dia­ble pró­bu­ją­cym zaszko­dzić czło­wie­ko­wi i para­dok­sal­nie przy­czy­nia­ją­cym się do dobro­by­tu ludzi. Sza­tan ukry­wa w zie­mi ziar­na poda­ro­wa­ne Ada­mo­wi przez Boga, myśląc, że nigdy nie zosta­ną odna­le­zio­ne. Jed­nak, gdy przy­cho­dzi wio­sna, ziar­na kieł­ku­ją i wyra­sta z nich zbo­że – odtąd pod­sta­wo­we poży­wie­nie pierw­szych ludzi. Przy­po­wieść ma cha­rak­ter sym­bo­licz­ny, ziar­no jest śmier­cią Pola­ków na Sybi­rze, sza­tan Rosją. Mic­kie­wicz odwo­łu­je się do Biblii, po to, by pod­kre­ślić pro­fe­tycz­ny cha­rak­ter wywó­zek, by zazna­czyć, że takie jest prze­zna­cze­nie ojczy­zny. Tro­ja­no­wi­czo­wa pisze, że inspi­ro­wa­nie roda­ków do prze­ży­wa­nia cier­pie­nia, glo­ry­fi­ko­wa­nie Sybi­ru, dało im siłę do dal­szej walki.

            Autor­ka zauwa­ża, że od koń­ca XVIII wie­ku Sybe­ria była przed­sta­wia­na w lite­ra­tu­rze jako miej­sce męczeń­stwa i cier­pie­nia. Jed­nak w „Lal­ce” Bole­sła­wa Pru­sa zsył­ka za udział w powsta­niu stycz­nio­wym jest prze­ło­mo­wym momen­tem w życiu Wokul­skie­go, zaczy­na on wów­czas pra­co­wać, zdo­by­wa uzna­nie, zaprzy­jaź­nia się z pro­fe­so­ra­mi. Dla Sta­ni­sła­wa jest to szan­sa na nowy, czy­sty start – doświad­cza tam akcep­ta­cji. Zarów­no Tro­ja­no­wi­czo­wa, jak i Prus piszą o Sybe­rii, jako doświad­cze­niu zmie­nia­ją­cym czło­wie­ka. Autor „Lal­ki” wyła­mu­je się jed­nak spod tezy autor­ki „Sybi­ru roman­ty­ków” – odcho­dzi on od mar­ty­ro­lo­gii, ide­ali­zu­je Sybir, demen­tu­je prze­ko­na­nie, że Pola­ków spo­ty­ka tam cier­pie­nie. Prus uka­zu­je tyl­ko dobre stro­ny, rede­fi­niu­je patrio­tyzm, nie jest on już umie­ra­niem za ojczy­znę, lecz pra­cą na rzecz społeczności.

            Zofia Tro­ja­no­wi­czo­wa sta­wia tezę, że mar­ty­ro­lo­gia dała Pola­kom nadzie­ję i zachę­ci­ła ich do wal­ki. Autor­ka pod­kre­śla, że miej­sce kaź­ni sta­ło się mitycz­ną wizją, budzą­cą zarów­no smu­tek, jak i wia­rę w lep­sze jutro. Współ­udział w cier­pie­niu gwa­ran­to­wał współ­udział w zwy­cię­stwie, był patrio­ty­zmem. Dzię­ki mesja­ni­zmo­wi roman­ty­cy zak­ty­wi­zo­wa­li spo­łe­czeń­stwo i uchro­ni­li je przed wyna­ro­do­wie­niem. Zarów­no Tro­ja­no­wi­czo­wa, jak i Mic­kie­wicz zazna­cza­ją, jak waż­nym czyn­ni­kiem w sta­ra­niu się o nie­pod­le­głość była mity­za­cja Sybi­ru. Prus zre­de­fi­nio­wał patrio­tyzm – wywóz­ka nie była już pew­ną śmier­cią, lecz moż­li­wo­ścią poko­na­nia wła­snych sła­bo­ści, zasta­no­wie­nia się nad życiem. Autor „Lal­ki” i autor „Dzia­dów” ina­czej rozu­mie­ją miłość do ojczy­zny, jed­nak obaj przed­sta­wia­ją Sybir, jako miej­sce, któ­re zna­czą­co wpły­nę­ło na histo­rię Polski.

Jeżeli chcesz mnie wesprzeć w popularyzacji wiedzy o języku i literaturze polskiej — możesz zostać moim patronem/moją patronką: https://patronite.pl/babaodpolskiego/ - grosik daj babie, sakiewką potrząśnij. ;)