Od maja 2023 r. egza­min matu­ral­ny z języ­ka pol­skie­go skła­da się z trzech czę­ści w czę­ści pisemnej:

  • Część 1: Język pol­ski w użyciu
  • Część 2: Test historycznoliteracki
  • Część 3: Wypracowanie

W odróż­nie­niu od matu­ry w for­mu­le obo­wią­zu­ją­cej od 2015 r., na matu­rze 2023 nie ma inter­pre­ta­cji wier­sza, są za to 2 tema­ty do wybo­ru (któ­re mogą przy­jąć 3 róż­ne for­my – roz­wi­nię­cie tego wąt­ku poni­żej). Ponad­to zda­ją­cy nie będą musie­li czy­tać frag­men­tów tek­stu i odno­sić się do nich w swo­ich wypracowaniach

Struktura wypowiedzi na maturze z polskiego od 2023

Wbrew temu, o czym mówio­no w kulu­arach, wypra­co­wa­nie matu­ral­ne nie będzie się róż­ni­ło tak moc­no od tego, co obo­wią­zy­wa­ło wcze­śniej. Zda­ją­cy będą pisać tekst o cha­rak­te­rze argu­men­ta­cyj­nym – co ozna­cza, że nale­ży odnieść się do tema­tu zawar­te­go w pole­ce­niu, posta­wić tezę oraz udo­wod­nić ją przy pomo­cy min. 3 argu­men­tów.

Celem wypracowania jest udowodnienie tezy za pomocą argumentów, które można zilustrować tekstami literackimi lub kontekstami. Co niezwykle istotne, nawet w przypadku wiersza nie liczy się jego interpretacja, lecz wykorzystanie sensu utworu.

Dłu­gość wypra­co­wa­nia to co naj­mniej 400 wyrazów.

Nowo­ścią jest z kolei to, że w nowej matu­rze nie ma okre­ślo­nej for­my gatun­ko­wej. W związ­ku z tym nie ma ści­śle okre­ślo­nej kolej­no­ści aka­pi­tów ani koniecz­no­ści umiesz­cza­nia argu­men­tów w kon­kret­nej kolej­no­ści (liczy się jedy­nie spój­ność i logi­ka wypowiedzi).

Do czego należy się odwołać na egzaminie maturalnym z języka polskiego?

W każ­dym wypra­co­wa­niu nale­ży odnieść się do:
• co naj­mniej 2 utwo­rów lite­rac­kich (w tym do jed­nej lek­tu­ry obo­wiąz­ko­wej)
• co naj­mniej 2 kon­tek­stów

Pra­ce nie­speł­nia­ją­ce tych warun­ków auto­ma­tycz­nie otrzy­mu­ją niż­sze oce­ny, dla­te­go war­to przy­pil­no­wać, aby zawrzeć w swo­ich wypra­co­wa­niach 2 utwo­ry lite­rac­kie i 2 konteksty.

Z jakich lektur obowiązkowych można korzystać w wypracowaniu maturalnym?

W swo­ich wypra­co­wa­niach zda­ją­cy muszą odnieść się do lek­tur obo­wiąz­ko­wych lub uzu­peł­nia­ją­cych, w zależ­no­ści od rodza­ju zada­nia. To, z jakich tek­stów moż­na sko­rzy­stać, zale­ży od pole­ce­nia, dla­te­go war­to zapa­mię­tać treść poniż­szej tabelki.

Źró­dło: INFORMATOR o egza­mi­nie matu­ral­nym z języ­ka pol­skie­go jako przed­mio­tu obo­wiąz­ko­we­go (część ust­na oraz część pisem­na na pozio­mie pod­sta­wo­wym) od roku szkol­ne­go 2022/2023, CKE, War­sza­wa 2021

Jeże­li w tema­cie pole­ce­nia jest wska­za­na lek­tu­ra obo­wiąz­ko­wa (np. „w pra­cy odwo­łaj się do Lal­ki Bole­sła­wa Pru­sa” lub „w pra­cy odwo­łaj się do wybra­nej lek­tu­ry obo­wiąz­ko­wej”), wów­czas nale­ży odwo­łać się tak­że do inne­go tek­stu lite­rac­kie­go (może być to lek­tu­ra obo­wiąz­ko­wa, uzu­peł­nia­ją­ca lub dowol­na inna książka).

Jeże­li w pole­ce­niu jest umiesz­czo­ny wiersz, wów­czas nale­ży odwo­łać się tak­że do lek­tu­ry obo­wiąz­ko­wej. W tym przy­pad­ku każ­da inna lek­tu­ra (uzu­peł­nia­ją­ca lub inna książ­ka) zosta­nie potrak­to­wa­na jedy­nie jako kontekst.

O czym warto pamiętać w kontekście lektur obowiązkowych?

  • W każ­dym arku­szu znaj­du­je się lista lek­tur obo­wiąz­ko­wych (nie musisz pamię­tać, któ­ra lek­tu­ra jest obo­wiąz­ko­wa, a któ­ra tyl­ko uzupełniająca)
  • W każ­dym pole­ce­niu znaj­du­ją się wska­zów­ki, z jakich innych tek­stów nale­ży skorzystać
  • Za lek­tu­rę obo­wiąz­ko­wą nie uzna­je się utwo­rów poetyc­kich! W związ­ku z tym możesz powo­łać się jedy­nie na tek­sty epic­kie i dramatyczne.

Czym są konteksty na maturze z polskiego?

Kon­tek­sty to zagad­nie­nia, któ­rych możesz użyć w swo­jej pra­cy, aby pogłę­bić rozu­mie­nie swo­je­go wypra­co­wa­nia. Kon­tek­sty, z któ­rych możesz sko­rzy­stać na matu­rze, to:

  1. histo­rycz­no­li­te­rac­ki
  2. teo­re­tycz­no­li­te­rac­ki
  3. lite­rac­ki
  4. bio­gra­ficz­ny
  5. kul­tu­ro­wy
  6. mito­lo­gicz­ny
  7. biblij­ny
  8. reli­gij­ny
  9. histo­rycz­ny
  10. filo­zo­ficz­ny
  11. egzy­sten­cjal­ny
  12. poli­tycz­ny
  13. spo­łecz­ny

Za kon­tekst uwa­ża się każ­de funk­cjo­nal­ne wyko­rzy­sta­nie tek­stu kul­tu­ry, któ­re wpły­wa na pogłę­bie­nie rozu­mie­nia pra­cy. Mówiąc prost­szym języ­kiem: są to tek­sty, w któ­rych poja­wił się kon­kret­ny motyw, o któ­rym piszesz. Jeże­li two­je wypra­co­wa­nie doty­czy samot­no­ści, możesz wspo­mnieć m.in. o samot­no­ści Mino­tau­ra (kon­tekst mito­lo­gicz­ny), samot­no­ści Hio­ba (kon­tekst biblij­ny) albo samot­no­ści zna­nych osób, któ­re zosta­ły wyklu­czo­ne ze spo­łe­czeń­stwa z jakie­goś powo­du (np. Alan Turing).

War­to pamię­tać, że kon­tek­sty nie mogą mieć jedy­nie cha­rak­te­ru infor­ma­cyj­ne­go – nie wystar­czy jedy­nie zda­nie „motyw samot­no­ści zde­fi­nio­wa­nej jako brak uzna­nia ze stro­ny spo­łe­czeń­stwa poja­wia się tak­że w bio­gra­fii Ala­na Turin­ga”. Nale­ży mak­sy­mal­nie roz­wi­nąć, dla­cze­go uwa­żasz, że twój kon­tekst jest słusz­ny, a następ­nie wycią­gnąć z nie­go esen­cję – musisz prze­ko­nać egza­mi­na­to­ra, że kon­tekst rzu­ca nowe świa­tło na opi­sy­wa­ny problem.

Na razie bra­ku­je ofi­cjal­nych infor­ma­cji, ale naj­praw­do­po­dob­niej za kon­tek­sty kul­tu­ro­we zosta­ną uzna­ne wszyst­kie tek­sty kul­tu­ry (czy­li m.in. fil­my, seria­le, muzy­ka, gry, pla­ka­ty, dzie­ła sztu­ki, pod­ca­sty itd.).

Czy nowa matura z polskiego jest trudniejsza?

Wbrew pozo­rom – wca­le tak nie jest. Owszem, trze­ba napi­sać wię­cej tek­stu (400 słów zamiast 250), ale zda­ją­cy mają więk­sze pole do popi­su. For­mu­ła egza­mi­nu pozwa­la na wple­ce­nie do swo­jej pra­cy wąt­ków poli­tycz­nych i spo­łecz­nych (np. kata­stro­fy kli­ma­tycz­nej), co nie było moż­li­we w poprzed­nich latach!