Matu­ry coraz bli­żej, zatem byście uspraw­ni­li swo­je umie­jęt­no­ści pisa­nia wypra­co­wań – seria wpi­sów, któ­re doty­czą typów prac matu­ral­nych. Tym razem dru­gi temat matu­ry pod­sta­wo­wej: inter­pre­ta­cja wiersza

Zanim przy­stą­pisz do pisa­nia pra­cy, koniecz­nie wyko­naj nastę­pu­ją­ce czynności:

A. Prze­czy­taj uważ­nie tekst.

B. Zaznacz istot­ne dla sen­su utwo­ru frag­men­ty, pod­kreśl je. 

C. Spo­rządź plan pra­cy wg poniż­sze­go sche­ma­tu (kolej­ność aka­pi­tów II‑V może być dowol­na, może być ich też o wie­le więcej):

I. Aka­pit: Wstęp­ne rozpoznanie

  • Znajdź nad­rzęd­ny sens tek­stu (poda­jesz peł­ne imię i nazwi­sko auto­ra, infor­ma­cje o tytu­le i tomi­ku oraz cza­sie powstania).
  • Stwórz tezę interpretacyjną.

II. Aka­pit: Roz­po­zna­nie rela­cji nadaw­ca – adresat

1. Kto i do kogo mówi:

  • Jaki jest i kim jest pod­miot lirycz­ny – o czym to świadczy?
  • Kto jest adresatem.
  • Rela­cje mię­dzy pod­mio­tem a adre­sa­tem; dystans ( ja – ty; ja – wy), iden­ty­fi­ka­cja (my, ja – my).

2. W jakiej sytuacji:

  • Sytu­acja lirycz­na (oko­licz­no­ści wypo­wie­dzi, uwa­run­ko­wa­nia sytuacyjne).
  • Rodzaj liry­ki (bez­po­śred­nia, pośred­nia, wyzna­nia, opi­so­wa, sytu­acyj­na, ape­lu, itp.).

III. Aka­pit: Ukształ­to­wa­nie wypo­wie­dzi (ana­li­za)

1. Jak mówi:

  • Kon­struk­cja wypo­wie­dzi (np. mono­log, dia­log, wyznanie).
  • Pozy­cja „ja” lirycz­ne­go (dystans, zaan­ga­żo­wa­nie, humor, iro­nia itp.) .
  • Środ­ki sty­li­stycz­ne i ich funk­cje (pamię­taj, że nie cho­dzi o to, by wypi­sać epi­te­ty i porów­na­nia, ale by wska­zać, w jakim celu zosta­ły zasto­so­wa­ne, czy mają wpływ na inter­pre­ta­cję, jaki nastrój two­rzą, jaka jest ich funkcja).

2. Gatu­nek:

  • Funk­cjo­nal­na ana­li­za uwzględ­nia­ją­ca zna­jo­mość konwencji.
  • Opis i ana­li­za jako pod­sta­wa uogól­nień interpretacyjnych.

3. Domi­nan­ta kom­po­zy­cyj­na (nad­rzęd­na zasa­da orga­ni­za­cji utworu).

IV. Aka­pit: Temat utwo­ru (inter­pre­ta­cja)

1. O czym mówi:

  • Uwzględ­nie­nie miejsc nace­cho­wa­nych zna­cze­nio­wo ( tytuł, poin­ta, gatunek).
  • Klu­czo­we wyra­że­nia i zna­czą­ce moty­wy kul­tu­ro­we, funk­cjo­nal­ne wyko­rzy­sta­nie przy­wo­ła­nych w utwo­rze odwo­łań do kon­tek­stu kulturowego.

2. Jak wpi­su­je się w powszech­nie obo­wią­zu­ją­ce poglądy.

V. Aka­pit: Przy­wo­ła­nie wła­ści­wych kon­tek­stów (np. filo­zo­ficz­ny, este­tycz­ny, histo­rycz­ny, biograficzny).

VI. Aka­pit: Inter­pre­ta­cja uogólniająca.

  • Teza inter­pre­ta­cyj­na wyni­ka­ją­ca z odczy­ta­nia całości.
  • Oce­na i wartościowanie.
  • Trzy war­to­ści tek­stów: poznaw­cze, etycz­ne, estetyczne.

D. Pisz!

→ Do per­fek­cji dopro­wa­dzi Cię dba­łość o język, brak cza­sow­ni­ków w for­mie oso­bo­wej i zdań poje­dyn­czych. Styl nauko­wy możesz wytwo­rzyć dzię­ki zasto­so­wa­niu cza­sow­ni­ków, któ­re nazwa­łam ŚWIĘTĄ TRÓJCĄ, są nimi: war­to, trze­ba, nale­ży.
→ Uni­kaj też imie­sło­wów, zwy­kle ucznio­wie mają pro­blem z ich pra­wi­dło­wym zasto­so­wa­niem.
→ Jeśli wpro­wa­dzasz cyta­ty, musisz je przed­sta­wić, zacy­to­wać i sko­men­to­wać. Nigdy nie sto­suj cudzych słów zamiast swo­ich. To ma być Two­ja pra­ca, a cyta­ty słu­żą jedy­nie jako potwier­dze­nie argu­men­tów.
→ Nie sto­suj ase­ku­ra­cyj­nych cudzy­sło­wów – świad­czą o bra­kach w słow­nic­twie. Jeśli czu­jesz, że sło­wo nie pasu­je sty­li­stycz­nie, po pro­stu go nie pisz.


Powyższy plan jest jedynie propozycją, jednak warto się nim posługiwać zanim zdobędziecie wprawę w pisaniu – to jak z tańcem: najpierw odtwarzamy schematy, by później poczuć swobodę ruchu i wyrażać siebie.

LUB:

AKAPIT

WYMAGANIA

TWÓJ TEKST

wstęp

Uogól­nie­nie doty­czą­ce problemu

 

poda­jesz peł­ne imię i nazwi­sko auto­ra, infor­ma­cje o tytu­le i tomi­ku oraz cza­sie powstania

 

Głów­ny pro­blem poru­sza­ny w wierszu

 

TEZA inter­pre­ta­cyj­na

 

To, co zadzie­je się w roz­wi­nię­ciu zale­ży od cie­bie, prze­stu­diuj naj­pierw wszyst­kie ele­men­ty poety­ki i zobacz czy wystę­pu­ją w utwo­rze i mają zna­cze­nie w kon­tek­ście two­jej tezy:

Roz­po­zna­nie rela­cji nadaw­ca – adresat

 Kto i do kogo mówi:

·         Jaki jest i kim jest pod­miot lirycz­ny – o czym to świadczy?

Kto jest adresatem.

·         Rela­cje mię­dzy pod­mio­tem a adre­sa­tem; dystans ( ja – ty; ja – wy), iden­ty­fi­ka­cja (my, ja – my).

W jakiej sytuacji:

·         Sytu­acja lirycz­na (oko­licz­no­ści wypo­wie­dzi, uwa­run­ko­wa­nia sytuacyjne).

·         Rodzaj liry­ki (bez­po­śred­nia, pośred­nia, wyzna­nia, opi­so­wa, sytu­acyj­na, ape­lu, itp.).

Ukształ­to­wa­nie wypo­wie­dzi (ana­li­za)

 Jak mówi:

·         Kon­struk­cja wypo­wie­dzi (np. mono­log, dia­log, wyznanie).

·         Pozy­cja „ja” lirycz­ne­go (dystans, zaan­ga­żo­wa­nie, humor, iro­nia itp.) .

·         Środ­ki sty­li­stycz­ne i ich funk­cje (pamię­taj, że nie cho­dzi o to, by wypi­sać epi­te­ty i porów­na­nia, ale by wska­zać, w jakim celu zosta­ły zasto­so­wa­ne, czy mają wpływ na inter­pre­ta­cję, jaki nastrój two­rzą, jaka jest ich funkcja).

Gatu­nek:

·         Funk­cjo­nal­na ana­li­za uwzględ­nia­ją­ca zna­jo­mość konwencji.

·         Opis i ana­li­za jako pod­sta­wa uogól­nień interpretacyjnych.

Domi­nan­ta kom­po­zy­cyj­na (nad­rzęd­na zasa­da orga­ni­za­cji utworu).

Temat utwo­ru (inter­pre­ta­cja)

O czym mówi:

·        Uwzględ­nie­nie miejsc nace­cho­wa­nych zna­cze­nio­wo ( tytuł, poin­ta, gatunek).

·         Klu­czo­we wyra­że­nia i zna­czą­ce moty­wy kul­tu­ro­we, funk­cjo­nal­ne wyko­rzy­sta­nie przy­wo­ła­nych w utwo­rze odwo­łań do kon­tek­stu kulturowego.

Ana­li­za funk­cjo­nal­na i inter­pre­ta­cja wiersza

ARGUMENT potwier­dza­ją­cy tezę

 

PRZYKŁAD z tekstu

 

Funk­cja – dla­cze­go? Cze­mu to służy?

 

pod­su­mo­wa­nie przy­kła­du i argu­men­tu i odwo­ła­nie do tezy

 

Ana­li­za funk­cjo­nal­na i inter­pre­ta­cja wiersza

ARGUMENT potwier­dza­ją­cy tezę

 

PRZYKŁAD z tekstu

 

Funk­cja – dla­cze­go? Cze­mu to służy?

 

pod­su­mo­wa­nie przy­kła­du i argu­men­tu i odwo­ła­nie do tezy

 

Kon­tek­sty interpretacyjne

ARGUMENT

 

PRZYKŁAD

 

reflek­sja , jaka wyni­ka z tej różnicy/podobieństwa

 

pod­su­mo­wa­nie przy­kła­du i argu­men­tu i odwo­ła­nie do tezy

 

Kon­tek­sty interpretacyjne

ARGUMENT

 

PRZYKŁAD

 

reflek­sja , jaka wyni­ka z tej różnicy/podobieństwa

 

pod­su­mo­wa­nie przy­kła­du i argu­men­tu i odwo­ła­nie do tezy

 

zakoń­cze­nie

Przy­wo­ła­nie problemu/ odwo­ła­nie do tezy

 

Wyli­cze­nie i pod­su­mo­wa­nie argumentów

 

Sfor­mu­ło­wa­nie wnio­sków +  jakie war­to­ści ten tekst speł­nia? poznaw­cze, etycz­ne, estetyczne.

 

uogól­nie­nie

 


PRZYKŁAD

ANALIZAINTERPRETACJA WIERSZA K. PRZERWYTETMAJERA

KONIEC WIEKU XIX

 

 

 

Koniec wie­ku XIX

 

Przekleństwo?....Tylko dzi­ki, kie­dy się skaleczy,

Zło­rze­czy swe­mu Tyl­ko skry­te­mu w przestworze.

Iro­nia?.... lecz naj­więk­sze z szy­derstw czyż się może

Rów­nać z iro­nią bie­gu naj­zwy­klej­szych rzeczy?

 

          Idee?.... Ależ lat już minę­ły tysiące,

          A idee są zawsze tyl­ko ideami.

          Modli­twa?.... Lecz nie­wie­lu tyl­ko jesz­cze mami

          Oko w trój­kąt wpra­wio­ne i na świat patrzące.

 

Wzgar­da… Lecz tyl­ko głu­piec gar­dzi ciężarem,

Któ­re­go wziąć na sła­be nie zdo­ła ramiona.

Roz­pacz?.... Więc za przy­kła­dem trze­ba iść skorpiona,

Co się zabi­ja, kie­dy oto­czą go żarem?

 

          Wal­ka?.... Ale czyż mrów­ka wrzu­co­na na szyny

          Może wal­czyć z pocią­giem nad­cho­dzą­cym w pędzie?

          Rezy­gna­cja?.... Czyż przez to mniej się cier­pieć będzie,

          Gdy się z pod­da­niem schy­li pod nóż gilotyny?

 

Byt przy­szły?.... Gwiazd taj­ni­ki któż z ludzi ogląda,

Kto zli­czy zga­słe słoń­ca i kres świa­tu zgadnie?

Uży­cie?.... Ależ w duszy jest zawsze coś na dnie,

Co wśród uży­cia pra­gnie, wśród roz­ko­szy żąda.

 

          Cóż więc jest? Co zosta­ło nam, co wszyst­ko wiemy,

          Dla któ­rych żad­na z daw­nych wiar już nie wystarcza?

          Jaka jest prze­ciw włócz­ni złe­go two­ja tarcza,

          Czło­wie­cze z koń­ca wie­ku?.... Gło­wę zwie­sił niemy.

 

 

Wstęp­ne roz­po­zna­nie całości

 

  1. Wiersz pró­bą odpo­wie­dzi na pyta­nia o sens ludz­kie­go życia.

  2. Sytu­acja czło­wie­ka żyją­ce­go pod koniec wie­ku XIX.

 

 

Nadaw­ca – adresat.

 

  1. Nadaw­ca – pod­miot lirycz­ny to czło­wiek żyją­cy pod koniec wie­ku XIX, poeta, wyra­zi­ciel idei swo­je­go poko­le­nia; iden­ty­fi­ka­cja z adre­sa­tem („co zosta­ło nam, co wszyst­ko wiemy”).

  2. Adre­sat – czło­wiek koń­ca wie­ku („czło­wie­cze z koń­ca wieku”)

 

 

Roz­po­zna­nie sytuacji

 

  1. Opis nastro­jów koń­ca XIX wieku.

  2. Mono­log przed­sta­wi­cie­la schył­ko­we­go pokolenia.

  3. Liry­ka filozoficzno-refleksyjna.

  4. Język mani­fe­stu (mani­fest – pro­gram poetycki)

 

 

Ukształ­to­wa­nie wypo­wie­dzi (ana­li­za).

 

  1. Kom­po­zy­cja – pyta­nia, któ­re zysku­ją odpo­wie­dzi w posta­ci dal­szych pytań (negu­ją­cych sen­sow­ność zacho­wań aktyw­nych: wal­ki, prze­kleń­stwa, uży­cia oraz postaw bier­nych: roz­pa­czy, rezy­gna­cji) – zosta­je poda­ny w wąt­pli­wość nawet sens zada­wa­nia pytań.

  2. Środ­ki językowe:

    • pyta­nia reto­rycz­ne (wzma­ga­ją wra­że­nie poczu­cia bez­sen­su egzystencji)

    • meta­fo­ry („tar­cza prze­ciw włócz­ni złe­go” – pod­kre­śla koniecz­ność obro­ny przed nisz­czą­cym poczu­ciem bra­ku sen­su życia)

    • porów­na­nia (iro­nicz­ne porów­na­nie losu czło­wie­ka do mrów­ki pod­kre­śla bez­bron­ność i absurd istnienia)

    • inwer­sja („Gwiazd taj­ni­ki któż z ludzi oglą­da” – nada­je wypo­wie­dzi cha­rak­ter patetyczny)

    • apo­stro­fa („czło­wie­cze z koń­ca wie­ku” – okre­śle­nie adresata)

    • wie­lo­krop­ki („Wzgar­da…”, „Roz­pacz?...” – zawie­sze­nia myśli pod­kre­śla­ją roz­ter­kę i wąt­pli­wo­ści pod­mio­tu lirycznego)

 

 

Temat utwo­ru – cha­rak­te­ry­sty­ka posta­wy czło­wie­ka koń­ca wie­ku (inter­pre­ta­cja)

 

  1. Pesy­mi­stycz­ne odczu­cie rzeczywistości.

  2. Pro­po­zy­cja przy­ję­cia okre­ślo­nej posta­wy, sta­no­wi­ska (iro­nia, idee, modli­twa, wzgar­da, prze­kleń­stwo, roz­pacz, rezy­gna­cja, wal­ka, użycie).

  3. Odrzu­ce­nie wyżej wymie­nio­nych postaw jako nie­sku­tecz­nych w wal­ce z wro­gim światem.

  4. Lęk i poczu­cie bezsilności.

  5. Pró­ba ogar­nię­cia cha­osu (usi­ło­wa­nie zna­le­zie­nia pozy­tyw­nych wartości).

  6. Przy­szłość to brak war­to­ści, do któ­rych moż­na by się odwołać.

  7. Prze­ko­na­nie o bez­rad­no­ści pozna­nia rozu­mo­we­go wobec pytań o cel istnienia.

  8. Poczu­cie total­nej katastrofy.

  9. Cechy czło­wie­ka koń­ca wie­ku: brak ide­ałów, nie­wia­ra w sku­tecz­ność jakie­go­kol­wiek czy­nu, bier­ność, poczu­cie tra­gicz­no­ści ist­nie­nia, pesy­mizm – to syl­wet­ka deka­den­ta, dla któ­re­go życie jest udręką.

 

      Wyko­rzy­sta­nie kontekstu

  1. histo­rycz­no­li­te­rac­kie­go (dostrze­że­nie cech cha­rak­te­ry­stycz­nych dla poezji dekadenckiej);

  2. filo­zo­ficz­ne­go (scho­pen­hau­eryzm);

  3. bio­gra­ficz­ne­go (poeta deka­dent wyra­zi­cie­lem nastro­jów doby kry­zy­su światopoglądowego).

 

Pod­su­mo­wa­nie

 

  1. peł­ne

 

Dostrze­że­nie, że poeta for­mu­łu­je waż­ne pyta­nia, któ­re drę­czy­ły wszyst­kich przed­sta­wi­cie­li poko­le­nia schył­ko­we­go, a z racji meta­fi­zycz­ne­go lęku nie były zada­wa­ne; odpo­wie­dzi nicze­go nie roz­strzy­ga­ją, pozo­sta­je cier­pie­nie i mil­czą­ce zwie­sze­nie gło­wy w poczu­ciu cał­ko­wi­tej bez­rad­no­ści. Dostrze­że­nie deka­denc­kiej posta­wy, któ­rą cechu­je nega­cja wszyst­kich ide­ałów, war­to­ści, sys­te­mów filo­zo­ficz­nych, nie­zdol­ność do czy­nu, poczu­cie nie­do­rzecz­no­ści istnienia.

 

    b.częściowe

 

Odczy­ta­nie reflek­sji mówią­cej o sytu­acji czło­wie­ka koń­ca wie­ku – brak opty­mi­stycz­ne­go pro­gra­mu, pozy­tyw­nych war­to­ści, moż­li­wo­ści przy­ję­cia okre­ślo­nej posta­wy wobec życia.

 

       c.próba podsumowania

 

Stwier­dze­nie, że czło­wiek koń­ca XIX wie­ku był pesy­mi­stą, bez­rad­nym i zagu­bio­nym w świecie.

Lorem ipsum dolor sit amet, con­sec­te­tur adi­pi­scing elit. Ut elit tel­lus, luc­tus nec ullam­cor­per mat­tis, pulvi­nar dapi­bus leo.