Autor

autor nieznany (anonim); utwór wywodzi się z tradycji ustnej, związanej z kręgiem trubadurów i żonglerów

Tytuł

„Pieśń o Rolandzie”

fr. „La Chanson de Roland”

Rodzaj literacki

epika

Gatunek literacki

epos rycerski

chanson de geste (pieśń o czynach)

Data wydania

• koniec XI wieku (lata ok. 1080–1100)
• najstarszy zachowany zapis: rękopis oksfordzki (XII wiek)

Epoka literacka

średniowiecze

Miejsce wydania

• brak jednego miejsca wydania; tekst funkcjonował w obiegu ustnym
• zapis rękopiśmienny: Anglia (Oksford), tradycja francuska

Czas akcji

• VIII wiek (czasy Karola Wielkiego)
• akcja obejmuje kilka dni, kulminując w bitwie w wąwozie Roncevaux

Miejsce akcji

• Hiszpania (wyprawa Karola Wielkiego przeciw Saracenom)
• Pireneje, wąwóz Roncevaux
• Francja (sceny dworskie, sąd nad Ganelonem)

Geneza

• utwór wyrasta z tradycji epiki rycerskiej i kultury oralnej: był przeznaczony do głośnego wykonywania przez truwerów i żonglerów
• inspiracją historyczną była rzeczywista potyczka w wąwozie Roncevaux (778 r.), jednak w „Pieśni o Rolandzie” wydarzenie to zostało całkowicie przetworzone ideologicznie
• tekst powstał w kontekście wypraw krzyżowych i propagował model walki chrześcijaństwa z niewiernymi
• geneza utworu wiąże się z potrzebą kształtowania etosu rycerskiego, wzorców wierności, honoru i poświęcenia
• celem pieśni było nie tylko opowiedzenie historii, lecz także wychowanie rycerza i słuchacza poprzez przykład heroicznej postawy

Problematyka

• konflikt chrześcijaństwa z pogaństwem (Saraceni jako wrogowie wiary)
• wierność wobec władcy i Boga
• honor rycerski i jego granice
• bohaterstwo, ofiara i śmierć w imię wyższych wartości
• zdrada i odpowiedzialność moralna (postać Ganelona)
• relacja między rozumem a dumą
• sprawiedliwość boska i ludzka

Typ narracji

• narracja trzecioosobowa
• narrator wszechwiedzący, obiektywizujący wydarzenia
• narracja podporządkowana zasadzie heroizacji i patosu
• częste apostrofy i komentarze wartościujące

Język

• język podniosły, patetyczny
• liczne powtórzenia (formuły epickie), paralelizmy, epitety stałe
• kontrasty: chrześcijanie – poganie, dobro – zło
  
• styl oralny, rytmiczny (laisses, czyli strofy oparte na asonansie)
  
• uproszczona psychologia postaci – bohaterowie są nośnikami idei

Bohaterowie

Roland – przedstawiony jako wzorcowy rycerz chrześcijański, bezwzględnie oddany Karolowi Wielkiemu i Bogu, pełniący funkcję dowódcy tylnej straży wojsk frankijskich. W tekście konsekwentnie ukazywany jest jako wojownik niezwykle odważny, gotowy walczyć do końca nawet w sytuacji całkowitej przewagi wroga. Jego postawa opiera się na absolutnym pojmowaniu honoru rycerskiego: Roland odrzuca możliwość wezwania pomocy, ponieważ uznaje to za hańbę i oznakę słabości. Dopiero w ostatniej chwili dmie w róg Olifant, lecz czyni to zbyt późno, co prowadzi do zagłady tylnej straży. Jego śmierć ma charakter podniosły i rytualny: Roland modli się, ofiarowuje Bogu swoją duszę, kładzie się twarzą ku Hiszpanii, a jego gesty przypominają akt męczeństwa. Bohater uosabia jednocześnie najwyższy ideał rycerza oraz dramatyczne konsekwencje pychy i nieustępliwego rozumienia honoru.

Karol Wielki – cesarz i władca Franków, ukazany jako postać niemal sakralna, wybraniec Boga i obrońca wiary chrześcijańskiej. W utworze jest przedstawiany jako monarcha mądry, doświadczony i sprawiedliwy, obdarzony autorytetem zarówno politycznym, jak i religijnym. Jego decyzje mają charakter prawie proroczy, a relacja z Bogiem jest bezpośrednia: Bóg ingeruje w bieg wydarzeń, wspiera Karola i wysłuchuje jego modlitw. Cesarz odgrywa kluczową rolę w przywracaniu porządku moralnego po tragedii w Roncevaux – mści śmierć Rolanda i jego towarzyszy oraz doprowadza do sprawiedliwego ukarania Ganelona. Karol Wielki symbolizuje idealnego seniora feudalnego, któremu rycerze winni są bezwzględną wierność.

Oliwier – rycerz roztropny i doświadczony, przyjaciel Rolanda, pełniący wobec niego funkcję kontrastową. W przeciwieństwie do Rolanda kieruje się rozwagą, trzeźwą oceną sytuacji i troską o wspólnotę. Jako pierwszy dostrzega zagrożenie ze strony Saracenów i wielokrotnie nawołuje Rolanda do zadęcia w róg Olifant, aby wezwać pomoc Karola Wielkiego. Jego argumenty są racjonalne i podporządkowane dobru całej armii, jednak zostają odrzucone. Oliwier ginie w walce, a jego śmierć podkreśla tragiczny wymiar konfliktu między rozsądkiem a bezkompromisowym honorem. Postać Oliwiera reprezentuje alternatywny model rycerstwa, oparty na odpowiedzialności i umiarze.

Ganelon – ojczym Rolanda i jednocześnie jego przeciwnik, uosobienie zdrady i fałszywie pojętego honoru. Jego działania wynikają z osobistej urazy i pragnienia zemsty: czuje się upokorzony przez Rolanda i wykorzystuje poselstwo do Saracenów, aby doprowadzić do zguby tylnej straży wojsk frankijskich. Ganelon działa świadomie i z premedytacją, zawierając układ z wrogiem chrześcijan. W utworze nie jest przedstawiany jako bohater tragiczny, lecz jako jednoznaczny winowajca, którego zdrada narusza fundamenty porządku feudalnego. Jego proces i kara mają charakter publiczny i dydaktyczny – zdrada wobec władcy i wspólnoty zostaje potępiona i ukarana w imię sprawiedliwości.

Turpin – arcybiskup i jednocześnie rycerz, postać łącząca dwa porządki: religijny i militarny. W bitwie walczy ramię w ramię z Rolandem i Oliwierem, jednocześnie pełniąc funkcję duchowego przewodnika. Udziela absolucji walczącym rycerzom, wzywa ich do męstwa i zapewnia o zbawieniu tych, którzy polegną w obronie wiary. Turpin ginie jako wojownik, a jego śmierć ma charakter ofiary religijnej. Postać ta symbolizuje średniowieczny ideał jedności miecza i krzyża oraz przekonanie, że walka z niewiernymi może być formą służby Bogu

Style/kierunki

W płatnej wersji pliku. 

Symbolika

W płatnej wersji pliku. 

Motywy literackie

W płatnej wersji pliku. 

Konteksty

W płatnej wersji pliku. 

Co jeszcze się omawia przy tej lekturze?

W płatnej wersji pliku. 

Streszczenie i opracowanie

W płatnej wersji pliku.