Środ­ki sty­li­stycz­ne wystę­pu­ją w sze­ro­ko poję­tej sztu­ce, ich celem jest wywo­ła­nie emo­cji u odbior­cy, stwo­rze­nie nastro­ju. Wystę­pu­ją w sty­lu arty­stycz­nym, dla­te­go też są nazy­wa­ne środ­ka­mi artystycznymi 

Lista pod­sta­wo­wych środ­ków stylistycznych

meto­ni­mia – ina­czej zamien­nia – zastą­pie­nie nazwy inną, któ­ra jest z pierw­szą w zależ­no­ści, np. wypi­łam cały kufel (a mam na myśli piwo), czy­tam Tuwi­ma (a prze­cież poezje), Urząd Mia­sta ogło­sił (a prze­cież to burmistrz). 

synek­do­cha (odmia­na meto­ni­mii), ma dwa typy, ale wystar­czy, że nazwiesz ten śro­dek synek­do­chą. Odmiany:

pars pro toto: (część za całość) np. witam w moich pro­gach (w domu); waż­ne, by mieć dach nad gło­wą (gdzie mieszkać), 

totum pro par­te: (całość zamiast czę­ści) np. szko­ła jest prze­ciw­na (a prze­cież cho­dzi o uczniów); ści­ga­ła mnie poli­cja (a prze­cież zale­d­wie kil­ku funkcjonariuszy) 


sym­bol – oprócz jed­ne­go zna­cze­nia ma swój sens prze­no­śny, a wła­ści­wie wie­le sen­sów, zale­ży od inter­pre­ta­cji (cza­sa­mi zmie­nia­ją sens ale­go­rii, np. lis to nie tyl­ko spryt, bo w “Małym Księ­ciu” sym­bo­li­zu­je przyjaźń)

ale­go­ria – prócz jed­ne­go zna­cze­nia ma swój sens prze­no­śny JEDEN – utrwa­lo­ny kul­tu­ro­wo np. kobie­ta z zawią­za­ny­mi ocza­mi i wagą to ale­go­ria spra­wie­dli­wo­ści; sowa – mądrość 


animizacja/ożywienie – nada­nie cech istot żywych np. liście latały

personifikacja/uosobienie – nada­nie cech ludz­kich np. kamie­nie mówiły

epi­tet – okre­śle­nie rze­czow­ni­ka, budu­je nastrój (może to być inny rze­czow­nik, przy­miot­nik lub imiesłów) 

oksy­mo­ron - epi­tet sprzecz­ny np. sucha woda

ono­ma­topeja – wyraz dźwię­ko­na­śla­dow­czy np. buch, uch


archa­izm – sło­wo, któ­re wyszło z uży­cia, np. kajet

neo­lo­gizm – nowe sło­wo, np. siebiepewny

eufe­mizm – zastą­pie­nie sło­wa wul­gar­ne­go lub tabu, zała­go­dze­nie np. tam, gdzie ple­cy tra­cą swo­ją szla­chet­ną nazwę 


zapo­ży­cze­nie – sło­wo z obce­go języ­ka, np. boss, gate

hiper­bo­la - wyol­brzy­mie­nie, prze­sa­da np. zjadł­bym konia z kopytami 

zdrob­nie­nie – doda­nie do sło­wa for­man­tu zdrob­nia­ją­ce­go np. ‑ek 

zgru­bie­nie – doda­nie do sło­wa for­man­tu ozna­cza­ją­ce­go coś duże­go np. – isko (psi­sko); może mieć pogar­dli­wy cha­rak­ter np. nos – nochal 


instru­men­ta­cja gło­sko­wa – taki dobór słów w tek­ście, któ­re przez bli­skie wystę­po­wa­nie i podob­ne gło­ski two­rzą odmien­ne brzmie­nie np. naśla­du­ją kro­ple desz­czu “O szy­by deszcz dzwo­ni, deszcz dzwo­ni jesienny” 

inwer­sja – szyk przestawny 


apo­stro­fa – zwrot do adresata 

inwo­ka­cja – roz­bu­do­wa­na apo­stro­fa, ale np. do ojczy­zny, bóstwa, muzy


para­doks – nie­praw­do­po­dob­ne, zaskakujące 

pery­fra­za – omó­wie­nie np. kobie­ta z rybim ogo­nem (syre­na) 


porów­na­nie home­ryc­kie – roz­bu­do­wa­ne na min. pięć wer­sów porów­na­nie odno­szą­ce się do przyrody


pyta­nie reto­rycz­ne – nie ocze­ku­je­my odpo­wie­dzi, wręcz pod­po­wia­da odpowiedź

wykrzyk­nie­nie – zda­nie wykrzyknikowe


anto­nim – prze­ci­wień­stwo (cie­pły – zimny)

homo­nim – wyra­zy o innym zna­cze­niu, a tym samym brzmie­niu lub budo­wie np. klucz, zamek

syno­nim – wyraz bli­sko­znacz­ny: wyraz o podob­nym zna­cze­niu, a innym brzmie­niu, innej budowie


powtó­rze­nie - ma róż­ne for­my, moż­na powtó­rzyć jed­no sło­wo lub całą strofę

ana­fo­ra – powtó­ze­nie na począt­ku wersów

epi­fo­ra – powtó­rze­nie na koń­cu wersów

para­le­lizm skła­dnio­wy – powtó­rzo­na kon­struk­cja zdania