UWAGA – w tym wpisie są moje notatki, ciągle je uzupełniam, wpis nie miał jeszcze korekty, mogą tu być literówki, ale nieustannie prosicie o takie informacje, więc wklejam (błędów merytorycznych nie ma): 

  1. rene­sans:

    Daty: XV-XVI w. 


    Wyda­rze­nia:

    • upa­dek Konstantynopola

    • prze­wrót koper­ni­kań­ski; zosta­je wyda­ne dzie­ło Koper­ni­ka „O obro­tach sfer nie­bie­skich”. To odkry­cie kosmo­su na nowo. Według Koper­ni­ka to Zie­mia krę­ci się wokół Słoń­ca – praw­dą jest układ heliocentryczny.

    • wyna­la­zek Guten­ber­ga (połą­czył odle­wa­ne rucho­me czcion­ki, skład tek­stu i pra­sę dru­kar­ską)., wzmo­żo­na, pro­duk­cja papie­ru (mły­ny papier­ni­cze) – przez to powsta­ły dru­ki ulot­ne (np. o reformacji);

    • Fran­cis Bacon, filo­zof epo­ki, twier­dzi, że jesz­cze dwa wyna­laz­ki zmie­ni­ły świat w jego epo­ce: buso­la mor­ska i proch strzelniczy;

    • odkry­cia geo­gra­ficz­ne (kolo­nia­lizm pod płasz­czy­kiem nie­sie­nia szczę­ścia cywilizacji)

    • refor­ma­cja — roz­bi­cie jed­no­ści Kościo­ła przez sys­tem reform, zapo­cząt­ko­wa­na przez Lutra, powsta­ją odła­my protestanckie

    1. lute­ra­nizm – 1517 r. Mar­cin Luter obwie­ścił 95 tez nowe­go wyzna­nia, Wit­ten­ber­ga, nie pła­ci­my za odpu­sty, nie ma celi­ba­tu, msze i pismo w języ­ku naro­do­wym -> pierw­sza Biblia w języ­ku naro­do­wym powsta­je w języ­ku niemieckim

    2. kal­wi­nizm — Jan Kal­win — Szwajcaria 

    • idea pre­de­sty­na­cji, los jest z góry zapla­no­wa­ny, ale możesz go zmie­nić dzię­ki dobrym uczynkom

    1. angli­ka­nizm — Hen­ryk VIII, odłą­cze­nie kościo­ła angli­kań­skie­go od papie­ża, bo nie zga­dzał się na jego kolej­ne roz­wo­dy, więc bied­ny król zabi­jał dwie żony 

    Powsta­je Biblia w języ­ku naro­do­wym — tłu­ma­cze­nia, Biblia Kró­lo­wej Zofii, 1599 – Biblia Jaku­ba Wujka 



    Poję­cia:

    antro­po­cen­tryzm — czło­wiek w cen­trum zainteresowania;

    huma­nizm (łac. huma­nus — ludz­ki), ruch umy­sło­wy sku­pia­ją­cy się nie wokół wia­ry, a wokół myśli o tym, czym jest czło­wie­czeń­stwo, odwo­ła­nia do filo­zo­fii antyku;

    huma­ni­sta — czło­wiek wszech­stron­nie wykształ­co­ny, zna­ją­cy wie­le języ­ków i wie­le dziedzin 

    ad fon­tes — odwo­ła­nia do źró­deł starożytnych;

    aurea medio­cri­tas — zło­ty śro­dek, har­mo­nia, stoicyzm;

    makia­we­lizm — cel uświę­ca środ­ki, Nic­co­lo Machia­vel­li Ksią­żę (war­to zapa­mię­tać, bo do niej odwo­łu­je się Mic­kie­wicz w Kon­ra­dzie Wal­len­ro­dzie), meto­da spra­wo­wa­nia wła­dzy, w któ­rej nad­rzęd­ne jest dobro państwa;

    petrar­kizm — styl nawią­zu­ją­cy do twór­czo­ści Fran­ce­sca Petrar­ki, głów­nie prze­ja­wia się w sto­so­wa­niu anty­te­zy i kon­tra­stu, uka­za­nie sub­tel­nych emo­cji na wzór Sone­tów do Laury;

    ire­nizm — zacho­wa­nie poko­ju mię­dzy gru­pa­mi wyzna­nio­wy­mi, nie wyszło to z brać­mi pol­ski­mi (aria­na­mi), bo ich wymordowano;

    uto­pizm — Tomas More (Tomasz Morus) – wizja krainy/systemu wiecz­ne­go szczę­ścia, spra­wie­dli­wo­ści, rów­no­ści, w któ­rym nie ma zła, prze­mo­cy, cierpienia.



    kla­sy­cyzm, cechy stylu: 

    • har­mo­nia

    • ad fon­tes (do źródeł/antyk)

    • przej­rzy­sty

    • pro­sty, umiar

    • mime­tycz­ny (praw­do­po­do­bień­stwo) 


    Rola czło­wie­ka:

    cno­tli­wy (patrio­ta, hono­ro­wy, nie zazdro­ści innym); sza­nu­je Boga i przy­ro­dę, kre­ator-arty­sta, ma posze­rzać wie­dzę; stoik; 


    Rola czło­wie­ka w rela­cji z Bogiem: 

    deus arti­fex — Bóg arty­sta, stwo­rzył pięk­ny świat

    homo arti­fex — czło­wiek kre­ator, arty­sta, ma two­rzyć i upięk­szać świat, to ozna­cza, że Bóg go stwo­rzył „na wła­sne podo­bień­stwo”, a nie że Bóg cho­dzi w klap­kach i skar­pet­kach; jeste­śmy podob­ni dla­te­go, że też mamy dar tworzenia

     


    filo­zo­fie:

    filo­zo­fie antyczne: 

    sto­icyzm (wytłu­ma­cze­nie rozu­mo­we — Marek Aure­liusz Roz­my­śla­nia, aurea medio­cri­tas — zło­ty środek); 

    epi­ku­re­izm (car­pe diem — chwy­taj chwi­lę, ciesz się dniem, chwi­lą, przy­ja­ciół­mi, przyrodą).


    Erazm z Rot­ter­da­mu — książ­ki o wycho­wa­niu, peda­go­gicz­ne, o tole­ran­cji (cie­ka­wie się to łączy z jego biografią).


    gatun­ki i świat literatury:

    nowe­la — krót­ki utwór jed­no­wąt­ko­wy, czę­sto z fabu­łą zor­ga­ni­zo­wa­ną wobec jed­ne­go przed­mio­tu, pro­wa­dzi do zmia­ny losów bohatera

    motyw soko­ła — chwyt kom­po­zy­cyj­ny w nowe­lach, wywo­dzi się z nowe­li Sokół zawar­tej w Deka­me­ro­nie Boc­cac­cia, pozor­nie nie­waż­ny przed­miot, któ­ry oka­zu­je się klu­czo­wy dla całej akcji np. kami­zel­ka w Kami­zel­ce Pru­sa;


    sonet — wiersz o ukła­dzie wer­sów 4, 4, 3, 3 (jeden z rodza­jów), pierw­sze dwie stro­fy są opi­so­we, a dwie ostat­nie refleksyjne;


    tren — utwór o tema­ty­ce żałob­nej, w któ­rym wychwa­la się oso­bę zmarłą;


    epi­ce­dium — pieśń antycz­na o pro­ce­sie żało­by: od wyra­ża­nia bólu, przez wychwa­la­nie oso­by zmar­łej, po wyra­że­nie zło­ści i nie­spra­wie­dli­wo­ści śmier­ci, po pogo­dze­nie się z losem i pocieszenie;

    frasz­ka — ter­min wpro­wa­dzo­ny przez Kocha­now­skie­go, czer­pie inspi­ra­cję z antycz­ne­go epi­gra­ma­tu. Cha­rak­te­ry­zu­je się krót­ką, lecz tre­ści­wą for­mą, poru­sza­ją­cą tema­ty zarów­no żar­to­bli­we, jak i reflek­syj­ne. Zna­kiem roz­po­znaw­czym frasz­ki jest czę­sto zaska­ku­ją­cy finał, któ­ry zosta­wia po sobie dłu­go­trwa­łe wrażenie.


    pieśń — to naj­star­szy z gatun­ków lirycz­nych, któ­ry od zawsze szedł w parze z muzy­ką, co nada­je mu ryt­micz­ny cha­rak­ter oraz wpro­wa­dza powta­rzal­ność w budo­wie strof, a nie­kie­dy nawet wpro­wa­dza refren. W swo­ich dzie­łach na antycz­nych pie­śniach, takich jak „Car­mi­na” Hora­ce­go, opie­rał się Jan Kocha­now­ski, two­rząc tym samym most mię­dzy prze­szło­ścią a swo­ją współczesnością.


    psalm — to utwór nawią­zu­ją­cy do biblij­nej tra­dy­cji Psał­te­rza, co zna­la­zło odzwier­cie­dle­nie w dzie­łach, takich jak „Psał­terz Dawi­dów” autor­stwa Jana Kocha­now­skie­go. Jest to for­ma lite­rac­ka, któ­ra w swo­jej isto­cie jest kon­ty­nu­acją i odno­wie­niem ducho­wych oraz poetyc­kich wzor­ców zna­nych z Biblii.


    sie­lan­ka (buko­li­ka) – to lite­rac­ki obraz wiej­skiej idyl­li,  wychwa­la­ją­cy uro­ki życia wśród natu­ry, czę­sto przez pry­zmat ide­ali­zo­wa­ne­go życia paste­rzy czy rol­ni­ków. Motyw arka­dii, jako uto­pij­ne­go miej­sca szczę­ścia i poko­ju, jest tu klu­czo­wy. W pol­skiej lite­ra­tu­rze np. w „Pie­śni Świę­to­jań­skiej o Sobót­ce” czy u Szy­mo­no­wi­ca w „Żeń­cach” – ostat­ni dał nam pol­ską nazwę gatunku.


    dia­log — to for­ma lite­rac­ka, w któ­rej akcja roz­wi­ja się poprzez wymia­nę zdań mię­dzy co naj­mniej dwie­ma posta­cia­mi, bez wpro­wa­dza­nia ele­men­tów dra­ma­tycz­nych. “Krót­ka roz­pra­wa mię­dzy trze­ma oso­ba­mi...” autor­stwa Miko­ła­ja Reja.


    sonet — poetyc­ka for­ma zło­żo­na z czter­na­stu wer­sów, podzie­lo­na na dwie czę­ści: dwie zwrot­ki czte­ro­wier­szo­we, naj­czę­ściej o cha­rak­te­rze opi­so­wym, i dwie trzy­wier­szo­we, o tonie reflek­syj­nym. Sonet cie­szył się popu­lar­no­ścią u wie­lu twór­ców, od Dan­te­go i Petrar­ki („Sone­ty do Lau­ry”), przez Szek­spi­ra, po Kocha­now­skie­go i Sępa-Szarzyńskiego.


    tra­ge­dia — zaczerp­nię­ta z dorob­ku antycz­ne­go, sta­no­wi lite­rac­kie przed­sta­wie­nie kon­flik­tów o nie­uchron­nie tra­gicz­nym zakoń­cze­niu. Jan Kocha­now­ski w dra­ma­cie „Odpra­wa posłów grec­kich” nawią­zu­je do tej wła­śnie tra­dy­cji, pre­zen­tu­jąc dra­mat o sil­nych emo­cjach i tra­gicz­nych wybo­rach, odwo­łu­jąc się przy tym do moty­wów i form zna­nych z tra­ge­dii greckich.


    Gatun­ki publi­cy­stycz­ne obej­mu­ją róż­no­rod­ne for­my pisem­ne o cha­rak­te­rze infor­ma­cyj­nym, edu­ka­cyj­nym lub per­swa­zyj­nym, wśród któ­rych wyróżniamy:


    roz­pra­wy – tek­sty o nauko­wym lub dydak­tycz­nym zabar­wie­niu, sku­pia­ją­ce się na dogłęb­nej ana­li­zie wybra­nych zagadnień.

      

    trak­ta­ty – szcze­gól­ny rodzaj roz­pra­wy, któ­ra ma na celu przed­sta­wie­nie, argu­men­ta­cję oraz obro­nę okre­ślo­nych tez czy poglą­dów na waż­ne tema­ty spo­łecz­ne, poli­tycz­ne lub filo­zo­ficz­ne. Przy­kła­dem może być dzie­ło „O popra­wie Rze­czy­po­spo­li­tej” autor­stwa Andrze­ja Fry­cza Modrzew­skie­go, poru­sza­ją­ce klu­czo­we kwe­stie dla funk­cjo­no­wa­nia pań­stwa i społeczeństwa.

      

    kaza­nia – prze­mó­wie­nia o cha­rak­te­rze reli­gij­nym lub mora­li­za­tor­skim, czę­sto wygła­sza­ne pod­czas uro­czy­sto­ści kościel­nych lub zgro­ma­dzeń publicz­nych. „Kaza­nia sej­mo­we” Pio­tra Skar­gi to przy­kład kazań, któ­re wykra­cza­ły poza sfe­rę ducho­wo­ści, wpły­wa­jąc na sfe­rę publicz­ną i poli­tycz­ną, pod­kre­śla­jąc zna­cze­nie moral­no­ści i ety­ki w życiu społecznym.



    ZŁOTE MYŚLI EPOKI:

    - Czło­wie­kiem jestem i nic, co ludz­kie, nie jest mi obce – Terencjusz;

    - Czło­wiek jest kowa­lem swo­je­go losu — Gio­van­ni Pic­co Del­la Miran­do­la — prze­ci­wień­stwo fatum;

    - Czło­wiek jest mia­rą wszech­rze­czy — Pro­ta­go­ras — humanizm;

    - Nie uro­dzi­łem się czło­wie­kiem, lecz uczy­ni­łem się nim — Erazm z Rot­ter­da­mu — prze­ci­wień­stwo fatum.


    MOTYWY (TOPOSYNAJWAŻNIEJSZECZĘŚCI TEORETYCZNOLITERACKIEJ

    the­atrum mun­di — czło­wiek jest akto­rem w teatrze życia -> frasz­ka Kocha­now­skie­go „O żywo­cie ludz­kim”, Szek­spir „Mak­bet”;

    non omnis moriar — nie wszy­stek umrę -> „Pieśń XXIV” Kochanowskiego;

    sto­icyzm — posta­wy wobec życia -> „Pieśń  III” Kocha­now­skie­go, „Tren IX” Kochanowskiego;

    epi­ku­re­izm — posta­wy wobec życia ->  „Na lipę” Kochanowski;

    poli­ty­ka i zaan­ga­żo­wa­nie spo­łecz­ne — pisma Modrzew­skie­go, kaza­nia Skar­gi i „Pieśń XIX” Kocha­now­skie­go,  „Odpra­wa posłów grec­kich” Kocha­now­skie­go, „Pieśń XIV” Kochanowskiego;

    har­mo­nia świa­ta–  „Pieśń  III” Kocha­now­skie­go, „Hymn” Kochanowskiego;

    poeta doctus — ozna­cza wykształ­co­ne­go poetę, eru­dy­tę zna­ją­ce­go kla­sycz­ne języ­ki i kul­tu­rę, któ­ry jest rów­nież obe­zna­ny z lite­ra­tu­rą i sztu­ką poprzed­nich epok. Był to ide­ał dla pisa­rzy rene­san­so­we­go huma­ni­zmu. W Pol­sce za poetów uczo­nych uzna­wa­no m.in. Jana Kocha­now­skie­go czy Miko­ła­ja Reja.


    UTWORY EPOKI:


    GIOVANNI BOCCACCIODEKAMERON” – NOWELASOKÓŁ” 

    PEŁNE OMÓWIENIEDEKAMERONU

    SOKÓŁ”:

    Naj­waż­niej­szą jed­nak sta­ła się histo­ria dzie­wią­ta. Fiam­met­ta opo­wia­da­ła o losach Fede­ri­ga degli Albe­ri­ghi, zamoż­ne­go szlach­ci­ca z Flo­ren­cji, któ­ry zako­chał się w Mon­nie Gio­van­nie, ale ona nie zwra­ca­ła na nie­go uwa­gi. Męż­czy­zna wyda­wał mają­tek na poda­run­ki dla Mon­ny, co dopro­wa­dzi­ło go do ruiny, więc po zban­kru­to­wa­niu żył skrom­nie na wsi, polu­jąc ze swo­im soko­łem. Tym­cza­sem mąż Mon­ny zmarł, pozo­sta­wia­jąc cały mają­tek syno­wi, a potem jej. Wypro­wa­dzi­ła się  zatem z dziec­kiem do wiej­skiej posia­dło­ści. Syn Mon­ny Gio­van­ny zaprzy­jaź­nił się z Fede­ri­go i bar­dzo chciał mieć jego soko­ła. Kie­dy zacho­ro­wał, zapra­gnął, że cho­ciaż przed śmier­cią musi zoba­czyć soko­ła Fede­ri­ga. Mon­na odwie­dzi­ła więc Fede­ri­ga, ale ten w oba­wie, że nie ma jej czym ugo­ścić — zabił go i upiekł.  Mon­na wyja­wi­ła, że powo­dem jej przy­by­cia była tro­ska o zdro­wie syna, popro­si­ła o poka­za­nie zwie­rzę­cia, ale Fede­ri­go musiał jej wyznać praw­dę. Oczy­wi­ście nie uda­ło się jej speł­nić ostat­niej proś­by syna, któ­ry umarł.  Była samot­na, więc jej bra­cia namó­wi­li ją, aby znów wyszła za mąż. Kobie­ta wła­ści­wie uzna­ła, że była pod wra­że­niem szla­chet­no­ści Fede­ri­go, któ­ry był dla niej goto­wy do wie­lu poświę­ceń i cho­ciaż był bied­ny, zde­cy­do­wa­ła się go poślu­bić, twier­dząc, że woli męża bez mająt­ku niż mają­tek bez męża. Fede­ri­go zyskał duży mają­tek, żonę, któ­rą kochał i nowe życie. 

    Tytu­ło­wy sokół stał się waż­nym ter­mi­nem lite­rac­kim — ozna­cza przed­miot, któ­ry spra­wia, że losy boha­te­ra zosta­ną odmienione.

    • motyw soko­ła: przed­miot, wokół któ­re­go zor­ga­ni­zo­wa­na jest akcja utwo­ru i ma on wpływ na zmia­nę losów bohaterów. 


    ANDRZEJ FRYCZ-MODRZEWSKI 

    - pisma polityczne

    - „O napra­wie Rzecz­po­spo­li­tej” (o oby­cza­jach, pra­wach, woj­nie, Koście­le, szkole)


    MIKOŁAJ REJ 

    • Krót­ka roz­pra­wa mię­dzy trze­ma oso­ba­mi: Panem, Wój­tem i Ple­ba­nem” o nie­rów­no­ściach spo­łecz­nych, że wszy­scy wyko­rzy­stu­ją chłopów

    • Wize­ru­nek wła­sny żywo­ta czło­wie­ka poczciwego”

    har­mo­nia życia w zgo­dzie z pora­mi roku


    PIOTR SKARGA – „KAZANIA SEJMOWE” (NA LIŚCIE LEKTUR):

    8 kazań, wyka­zu­ją­cych cho­ro­by Rzeczpospolitej

    w skró­cie: monar­chia jest dobra, Kościół powi­nien mieć więk­szą władzę

    ale­go­rie: ojczy­zna to okręt, ojczy­zna — to matka 


    Jest wstę­pem do wszyst­kich kazań. Kazno­dzie­ja ape­lu­je do posłów i sena­to­rów, aby przed obra­da­mi modli­li się do Boga o mądrość. Ks. Piotr Skar­ga wymie­nia w kaza­niach 6 „cho­rób” Rzeczpospolitej: 

    • brak miło­ści do ojczyzny, 

    • roz­ter­ki i spo­ry sąsiedzkie, 

    • tole­ro­wa­nie w kra­ju herezji, 

    • osła­bie­nie wła­dzy monarszej, 

    • nie­spra­wie­dli­we prawa, 

    • jaw­ne grze­chy i złości. 

    Powyż­sze „cho­ro­by” są nega­tyw­ny­mi zja­wi­ska­mi, o któ­rych „lecze­nie” Skar­ga ape­lu­je do szlach­ty. To „lecze­nie” ma być ozna­ką tro­ski o Rzecz­po­spo­li­tą, miło­ści do ojczy­zny (nazy­wa­nej w kaza­niach „mat­ką” bądź „okrę­tem”). Wymie­nia grze­chy rządzących: 

    • upór, 

    • pijań­stwo, 

    • nie­rząd, 

    • pychę 

    • brak spo­ko­ju. 


    PEŁNE OMÓWIENIEKAZAŃ SEJMOWYCH


    JAN KOCHANOWSKI (NA LIŚCIE LEKTUR):

    OMÓWIENIE TWÓRCZOŚCI KOCHANOWSKIEGO

    • frasz­ki - błahost­ki, krót­kie utwo­ry z wyko­rzy­sta­niem ale­go­rii, sym­bo­li, porów­nań, o cha­rak­te­rze roz­ryw­ko­wym lub filozoficznym. 

    1. O żywo­cie ludz­kim” – życie jest krót­kie i czło­wiek jest akto­rem w teatrze życia, dwa topo­sy: vani­tas, the­atrum mun­di (wsa­dzą nas w mie­szek jako czy­nią łątkom) 

    2. Na lipę” – epi­ku­re­izm, ciesz się życiem z przy­ja­cie­lem, usiądź na łonie przy­ro­dy i odpocznij

    • pie­śni - uro­czy­ste, podniosłe

    1. Pieśń XIX” – o cno­cie, dobrej sła­wie (god­no­ści ludzkiej)

    2. Pieśń XXIV” – o twór­czo­ści, motyw non omnis moriar (nie wszy­stek umrę, z Hora­ce­go i wier­sza Exe­gi monu­men­tum „Wybu­do­wa­łem pomnik”)

    3. Pieśń III” – o bogi­ni For­tu­nie, bogi­ni losu, że los kołem się toczy

    1. Pieśń V” – o spu­sto­sze­niu Podo­la, wyśmie­wa szlach­tę, że nie wycią­ga ona wnio­sków z poprzed­nich lat i nadal woli jeść z pół­mi­sków niż wal­czyć, a tutaj muzuł­ma­nie ata­ku­ją kraj — reto­ry­ka gróźb, peł­no porów­nań Tur­ków do psów

    • hymn — pochwal­ny, na cześć Boga

    1. Cze­go chcesz od nas Panie…” – pochwa­ła Boga i har­mo­nii świa­ta. Dzięk­czyn­na modli­twa, w któ­rej zbio­ro­wy pod­miot lirycz­ny, repre­zen­tu­ją­cy wspól­no­tę wie­rzą­cych, zwra­ca się do Boga, wychwa­la­jąc Jego nie­skoń­czo­ne przy­mio­ty i wyra­ża­jąc wdzięcz­ność za dar har­mo­nij­ne­go świa­ta. Utwór pod­kre­śla, że odpo­wie­dzią czło­wie­ka na dosko­na­łość stwo­rze­nia powin­no być poboż­ne życie i hołd odda­wa­ny Stwór­cy. Bóg jest tu uka­za­ny jako wszech­moc­ny wład­ca, mistrz-archi­tekt, nie­skoń­czo­ny arty­sta, pan natu­ry, a tak­że łaska­wy opie­kun i dar­czyń­ca, któ­ry obda­ro­wu­je świat swo­ją miło­ścią i opieką.

    Waż­ny tekst na matu­rze – jeśli pyta­ją, to zwy­kle o jeden z dwóch hym­nów (a hymn jest pod­nio­sły, ma powtó­rze­nia, jest zwro­tem do Boga, Muzy lub Ojczy­zny, tu mamy zwrot do Boga, zwrot do ojczy­zny jest w „Hym­nie do miło­ści ojczy­zny” Kra­sic­kie­go, ale to już utwór z oświecenia). 

    • tre­ny — utwo­ry żałob­ne na cześć oso­by zmarłej, 

    1. wyją­tek — dla dziec­ka, a nie na cześć wojownika

    2. wyją­tek — aż 19 tre­nów, a nie 1, uło­żo­ne w zgo­dzie z epi­ce­dium, czy­li pro­ce­sem żałoby

    3. wie­le wąt­ków antycz­nych, pod­miot lirycz­ny porów­nu­je się do Nio­be, któ­ra na widok swo­ich mar­twych dzie­ci skamieniała

    4. dyle­ma­ty filo­zo­ficz­ne i moral­ne: czy sto­iko­wi i oso­bie wykształ­co­nej przy­stoi pła­kać i popa­dać w roz­pacz, sko­ro wszyst­ko moż­na wytłu­ma­czyć rozumowo

    5. sto­icyzm — pocie­sze­nie sło­wa­mi Cyce­ro­na, któ­re wypo­wia­da mat­ka pod­mio­tu lirycznego

    6. infor­ma­cje o trud­nym życiu kobiet — mówi je mat­ka pod­mio­tu lirycz­ne­go, Kocha­now­ski jawi się jako femi­ni­sta, bo to kobie­ta, a nie mędrzec, mówi mu praw­dę o świe­cie, ona go pocie­sza sło­wa­mi filo­zo­fów, ona mówi, że śmierć bywa lep­sza dla dziew­czyn­ki niż życie kobie­ty, bo rodzą w bólu, wycho­dzą za mąż z naka­zu rodzi­ców, zno­szą śmier­ci swo­ich dzieci

    7. Tren I — wyra­że­nie żalu i zwo­ły­wa­nie do domu twór­ców tre­nów antycz­nych, by wspo­mo­gli go w pła­czu, nie wie, czy może jako sto­ik jaw­nie wyra­żać ból

    8. Tren V — porów­na­nie home­ryc­kie, dziec­ka do oliw­ki, któ­rą śmierć jako nie­ostroż­ny ogrod­nik, ścięła 

    9. Tren VII — o bólu, jaki wywo­łu­ją ubra­nia zmar­łej i przed­mio­ty po niej

    10. Tren VIII — o ciszy w domu, któ­ra jest nie­zno­śna, zabra­kło dziec­ka, któ­re oży­wia­ło to miejsce

    11. Tren IX — kry­zys rene­san­so­we­go myśle­nia — pod­miot lirycz­ny nie jest już sto­ikiem, nie umie rozu­mo­wo wytłu­ma­czyć tej niesprawiedliwości, 

    12. Tren X — kry­zys rene­san­so­wej wia­ry — pod­miot lirycz­ny szu­ka dziec­ka w róż­nych reli­giach i wąt­pi w życie pozagrobowe 

    13. Tren XI — kry­zys rene­san­so­wej posta­wy — pod­miot lirycz­ny zauwa­ża, że cno­ta niko­go nigdy nie uchro­ni­ła od nie­szczę­ścia, na koniec pro­si o wyba­cze­nie win z powo­du wypo­wia­da­nych herezji

    14. Tren XIX — peł­nia pocie­sze­nia, przy­cho­dzi do pod­mio­tu lirycz­ne­go we śnie lub na jawie mat­ka z jego cór­ką na rękach, mówi o tym, że dzię­ki śmier­ci dziec­ko unik­nę­ło wie­lu nie­szczęść, pocie­sza go sło­wa­mi sto­ika Cyce­ro­na, że czas leczy rany i wszyst­ko jest ludz­kie, zarów­no smu­tek, jak i radość przy­cho­dzą od Boga (czas dok­tór każ­de­mu — czas leczy rany, ludz­kie przy­go­dy, ludz­kie nos — czło­wie­kiem jestem, nic co ludz­kie nie jest mi obce

    • dra­mat „ODPRAWA POSŁÓW GRECKICH”  (NA LIŚCIE LEKTUR):

    OMÓWIENIEODPRAWY POSŁÓW GRECKICH” 

    1. Pierw­sza pol­ska sztu­ka renesansowa

    2. Tema­ty­ka: nara­da u kró­la Pria­ma w spra­wie zwro­tu Hele­ny do Grecji

    3. Inspi­ra­cja histo­rią opi­sa­ną przez Homera

    4. Para­bo­licz­ność – losy Troi jako prze­stro­ga przed upad­kiem państwa

    5. Priam – sła­by władca 

    6. Parys (Alek­san­der) – kró­le­wicz wyko­rzy­stu­ją­cy wła­dzę do wła­snych celów

    7. Ante­nor – patriota

    8. Kon­tekst: frag­ment „Odpra­wy posłów grec­kich” to„Pieśń XIV” Kocha­now­skie­go o tym, że poli­ty­cy nie powin­ni wyko­rzy­sty­wać wła­dzy do wła­snych celów i muszą pamię­tać, że też zosta­ną roz­li­cze­ni (przez Boga)


    EPOKĘ ROZPOCZYNAJĄZAMYKAJĄ DZIEŁA POGRANICZA (MIĘDZY ŚREDNIOWIECZEMRENESANSEMMIĘDZY RENESANSEMBAROKIEM)

    POCZĄTEK: BOSKA KOMEDIA (ŚREDNIOWIECZE — RENESANS)

    KONIEC: MAKBET, HAMLET, ROMEOJULIA (RENESANS-BAROK)


    SZEKSPIR


    1. teatr elżbietański/ szekspirowski:

    • zerwa­nie z zasa­dą trzech jed­no­ści (cza­su, miej­sca i akcji)

    • odrzu­ce­nie zasa­dy deco­rum (jed­ność sty­li­stycz­na, jed­ność sty­lu i treści)

    • wpro­wa­dze­nie posta­ci (i wyda­rzeń) fantastycznych

    • pogłę­bio­na ana­li­za psy­cho­lo­gicz­na (dra­ma­tur­ga inte­re­su­ją moty­wa­cje posta­ci, głę­bi­ny ich duszy, a nie siły nadprzyrodzone)

    • wpro­wa­dze­nie scen zbio­ro­wych i posta­ci z ludu

    • rezy­gna­cja z chóru

    • gro­za i tajemniczość

    • nada­nie roli przy­ro­dzie (budu­je nastrój gro­zy, odzwier­cie­dla wnę­trze bohaterów)

    • wpro­wa­dze­nie podzia­łu na akty i sce­ny oraz didaskaliów

    • por. dra­mat roman­tycz­ny — bar­dzo sil­ne inspi­ra­cje Szekspirem


    CECHY DRAMATU ANTYCZNEGO

    na przy­kła­dzie „Kró­la Edypa”

    CECHY DRAMATU SZEKSPIROWSKIEGO na przy­kła­dzie „Mak­be­ta”

    CECHY DRAMATU SZEKSPIROWSKIEGO na przy­kła­dzie „Ham­le­ta”

    Zasa­da trzech jedności: 

    1. jed­ność cza­su (wszyst­kie zawar­te w danym dra­ma­cie wyda­rze­nia dzie­ją się mak­sy­mal­nie na prze­strze­ni 24 h);

    2. jed­ność miej­sca (cała akcja roz­gry­wa się w jed­nym miej­scu, np. W jed­nym budyn­ku, a o tym, co dzie­je się w innych miej­scach, dowia­du­je­my się tyl­ko z opo­wie­ści postaci); 

    3. jed­ność akcji (jeden głów­ny wątek — w przy­pad­ku Kró­la Edy­pa, cho­dzi o zna­le­zie­nie mor­der­cy Lajosa). 

    Znie­sie­nie zasa­dy trzech jedności:

    1. Wyda­rze­nia trwa­ją: kil­ka dni, prze­rwy po kil­ka mie­się­cy; średniowiecze

    2. Zmie­nia­ją się miej­sca wyda­rzeń: wrzo­so­wi­sko, zamek, Szko­cja, pola bitwy

    3. Tekst poru­sza wie­le wąt­ków: zdra­da i doj­ście do władzy

    Znie­sie­nie zasa­dy trzech jedności:

    1. Wyda­rze­nia trwa­ją: kil­ka dni, prze­rwy po kil­ka miesięcy;

    2. Zmie­nia­ją się miej­sca wyda­rzeń: Dania — zamek, cmen­tarz, dro­ga wio­dą­ca do Anglii;

    3. Tekst poru­sza wie­le wąt­ków: zemsta na mor­der­cy, wątek miło­sny, zbrod­nia, wątek władzy.

    zasa­da deco­rum — dosto­so­wa­nie for­my do tre­ści — w tra­ge­dii musi być pod­nio­sły styl i pate­tycz­ny język; nie poka­zu­je się też zbrod­ni i krwi na sce­nie — mogą o tym opo­wie­dzieć jedy­nie posłań­cy, czy chór

    zasa­da deco­rum — nie mamy pato­su w języ­ku; mie­sza­nie tra­gi­zmu z kome­dią, poka­zu­je­my zbrod­nię na scenie 

    znie­sio­na zasa­da deco­rum: w tra­ge­dii, w któ­rej osta­tecz­nie więk­szość boha­te­rów umrze,  poja­wia­ją się wąt­ki komi­zmu języ­ko­we­go, uka­za­ne­go przez gro­te­skę: Ham­let,  sta­ra­jąc się znie­chę­cić do sie­bie Ofe­lię, wyzy­wa ją i roz­ka­zu­je iść do klasz­to­ru, co jest okrut­ne, ale budzi też śmiech ze wzglę­du na jego absur­dal­ne argu­men­ty. Kolej­ną gro­te­sko­wą sce­ną jest ta, któ­ra dzie­je się na cmen­ta­rzu: gra­ba­rze kopią grób, wyko­pu­ją czasz­kę bła­zna Yoric­ka, Ham­let bie­rze ją do rąk i zaczy­na swój mono­log wewnętrz­ny na temat escha­to­lo­gii (życia po śmierci). 

    Na sce­nie wszy­scy wal­czą, krew jest roz­le­wa­na; osta­tecz­nie umie­ra­ją nie­mal wszy­scy boha­te­ro­wie (poza Horacym). 

    Kon­flikt tra­gicz­ny — nie­roz­wią­zal­ny kon­flikt rów­no­rzęd­nych racji: boskiej i ludz­kiej (fatum zrzu­co­ne przez bogów na potom­ków Lajo­sa za zbrod­nię, któ­rą popeł­nił i nie­win­ność Edy­pa, któ­ry musi cier­pieć z powo­du ojca).


    Kon­flikt   okre­ślić, czy musiał zabi­jać? może by nie zawieźć żony? może by speł­nić przepowiednię?

    Kon­flikt tra­gicz­ny — nie mię­dzy boga­mi a pra­wa­mi ludz­ki­mi, a mię­dzy ratio i emo­tio: racjo­na­li­zmem i świa­tem emo­cji. Ham­let musi pomścić śmierć ojca, jed­nak mie­wa wąt­pli­wo­ści, czy fak­tycz­nie widział ducha i czy zabi­ja­jąc, nie sta­nie się też taki, jak Klaudiusz. 

    Dru­gi kon­flikt doty­czy ist­nie­nia na świe­cie, czy sko­ro Ham­let jest tutaj nie­szczę­śli­wy, to śmierć będzie uciecz­ką? Czy tam, gdzie tra­fi, będzie lepiej, czy gorzej? Jak stam­tąd uciec? Ten kon­flikt escha­to­lo­gicz­ny wyra­ża w zda­niu: „Być czy nie być? – Oto jest pytanie”. 

    Hamar­tia — wina tra­gicz­na boha­te­ra — bez wzglę­du na to, jak postą­pi boha­ter, i tak ponie­sie klęskę


    hamar­tia — mógł­by nie zabi­jać, ale chciał speł­nić ocze­ki­wa­nia; gdy nie chciał speł­nić prze­po­wied­ni — nie zabi­jał­by, a wte­dy żona by go — jak zapo­wia­da­ła — opuściła 

    Hamar­tia — nie ma zna­cze­nia czy zabi­je Klau­diu­sza, czy nie — i tak swo­imi dzia­ła­nia­mi nie­chcą­cy dopro­wa­dził do śmier­ci wszyst­kich bli­skich (poza Horacym)

    Fatum — los czło­wie­ka jest tra­gicz­ny i z góry prze­są­dzo­ny, nie ma na nie­go wpływu

    fatum — wypeł­nia prze­po­wied­nie, ale zabi­ja syna Ban­ka, by zmie­nić los i sam mieć wła­dzę, ale to też część przepowiedni

    Nie ist­nie­je fatum, to boha­ter jest prze­siąk­nię­ty melan­cho­lią i nie­szczę­ściem i spro­wa­dza na sie­bie kolej­ne tragedie.


    Zbłą­dze­nie tra­gicz­ne — boha­ter nie­świa­do­mie dopeł­ni prze­po­wied­ni (Edyp zabi­je ojca i oże­ni się z matką)

    zbłą­dze­nie tra­gicz­ne — pró­ba zmie­nie­nia losu to i tak dopeł­nie­nie prze­po­wied­ni, los został usta­lo­ny, nie wie­rzył, że las podej­dzie pod zamek

    Nie ma prze­po­wied­ni, ojciec jedy­nie karze zamor­do­wać Klau­diu­sza, w koń­cu się to sta­nie, ale przy oka­zji Ham­let i resz­ta boha­te­rów też zginie. 

    Hybris — pycha, duma — boha­te­ro­wie są prze­ko­na­ni o swo­jej nie­win­no­ści, pra­wo­ści, wyjąt­ko­wo­ści, uwa­ża­ją, że oni mogą wię­cej — zawsze ich za to spo­tka kara

    hybris — zabi­ja ludzi, bo uwa­ża, że może mieć lep­szą pozy­cję, że ma prawo

    Hybris — Ham­let bie­rze udział w poje­dyn­ku np. Z Laer­te­sem; myśli, że uda mu się ochro­nić Ofe­lię, jeśli ona go znie­na­wi­dzi; wie­rzy, że sam pomści ojca i nie myśli o tym, że jego wal­ka o ide­alizm i wymie­rze­nie spra­wie­dli­wo­ści przy­nie­sie całe­mu rodo­wi klęskę

    MIMESIS — naśla­dow­nic­twa rze­czy­wi­sto­ści (Ary­sto­te­les ją stwo­rzył), akcja musi być zgo­da z zasa­da­mi praw­do­po­do­bień­stwa, ma naśla­do­wać świat real­ny — jeśli coś jest nie­re­al­ne, to tyl­ko z opo­wie­ści boha­te­rów, widz widzi tyl­ko świat podob­ny temu, któ­ry zna

    mime­sis — nie ma, bo wystę­pu­ją posta­ci fantastyczne

    Nie ma zasa­dy mime­sis — na samym począt­ku (AKT I) poja­wia się duch ojca (Ham­le­ta Starszego)

    KATHARSIS — boha­te­ro­wie muszą czuć LITOŚĆ — współ­czu­ją boha­te­ro­wi oraz TRWOGĘ — bać się, żeby im się to nie przy­tra­fi­ło; jest celem tra­ge­dii, prze­ko­na­nie, że świa­tem rzą­dzą bogo­wie, a przed prze­zna­cze­niem nie ma uciecz­ki — to też odbie­ra poczu­cie odpo­wie­dzial­no­ści za nie­po­wo­dze­nia, a więc oczyszcza

    KATHARSIS — widzo­wie nie czu­ją lito­ści i trwo­gi, co naj­wy­żej oba­wia­ją się wła­snej pychy 

    KATHARSIS — współ­czu­je­my, histo­ria wywo­łu­je litość, a tak­że boimy się (trwo­ga), by nie prze­żyć tej histo­rii; Hora­cy zosta­je i będzie snuł opo­wieść o Ham­le­cie i jego wal­ce o spra­wie­dli­wość, rzą­dy przej­mu­je For­tyn­bras (teraz musi zacząć rzą­dzić i też oba­wiać się, czy jego nie spo­tka taka sama histo­ria, musi myśleć o tym, jak unik­nąć błę­dów Duńczyków).

    AKCJA: eks­po­zy­cja, pery­pe­tia, punkt kul­mi­na­cyj­ny, roz­wią­za­nie akcji 


    AKCJA: pro­log, pery­pe­tia, wzrost akcji, punkt kul­mi­na­cyj­ny, roz­ła­do­wa­nie napię­cia, roz­wią­za­nie akcji

    AKCJA: pro­log, pery­pe­tia, wzrost akcji, punkt kul­mi­na­cyj­ny, roz­ła­do­wa­nie napię­cia, roz­wią­za­nie akcji

    Mak­sy­mal­nie trzech akto­rów na scenie

    Sce­ny zbiorowe

    Sce­ny zbiorowe

    CHÓR — komen­tu­je wyda­rze­nia, mówi o emo­cjach boha­te­rów, wpro­wa­dza w historię

    Brak chó­ru

    Brak chó­ru

    BUDOWA TRAGEDII ANTYCZNEJ

    1. PROLOG — wpro­wa­dze­nie widza w tema­ty­kę utwo­ru, naj­czę­ściej jest to dia­log dwóch bohaterów

    2. PARODOS — pierw­sza pieśń chó­ru, któ­ry wstę­pu­je na orchestrę

    3. EPEISODION — część dialogowa

    4. STASIMON — komen­tarz chóru

    5. EPEISODION

    STASIMON

    EPEISODION
    STASIMON
    EPEISODION
    STASIMON

    1. EXODOS — pieśń chó­ru, któ­ra uka­zu­je tra­ge­dię boha­te­ra i zamy­ka akcję, uspo­ka­ja widza, daje pocieszenie


    BUDOWA TRAGEDII SZEKSPIROWSKIEJ

    1) AKT I:

    Sce­na I

    Sce­na II

    Sce­na III

    Sce­na IV

    Sce­na V

    Sce­na VI

    Sce­na VII

    2) AKT II:

    Sce­na I

    Sce­na II

    Sce­na III

    Sce­na IV

    3) AKT III:

    Sce­na I

    Sce­na II

    Sce­na III

    Sce­na IV

    Sce­na V

    Sce­na VI

    4) AKT IV:

    Sce­na I

    Sce­na II

    Sce­na III

    5) AKT V:

    Sce­na I

    Sce­na II

    Sce­na III

    Sce­na IV

    Sce­na V

    Sce­na VI

    Sce­na VII

    BUDOWA TRAGEDII SZEKSPIROWSKIEJ

    1) AKT I:

    Sce­na I

    Sce­na II

    Sce­na III

    Sce­na IV

    Sce­na V

    2) AKT II:

    Sce­na I

    Sce­na II

    3) AKT III:

    Sce­na I

    Sce­na II

    Sce­na III

    Sce­na IV

    4) AKT IV:

    Sce­na I

    Sce­na II

    Sce­na III

    Sce­na IV

    Sce­na V

    Sce­na VI

    Sce­na VII

    5) AKT V:

    Sce­na I

    Sce­na II




    TEATR to połą­cze­nie sztu­ki z sacrum: Wiel­ki i Małe Dio­ni­zje, wiel­ka uroczystość

    TEATR sta­je się pro­fa­num (roz­ryw­ka), powsta­je wie­le trup teatral­nych, wszyst­kie wal­czą o finan­so­wa­nie przez kró­lo­wą Anglii; prze­ści­ga­ją się w wymy­śla­niu lep­szych sztuk: wię­cej kon­flik­tów, pła­czu, kathar­sis, miło­ści, nie­szczę­ścia, dow­ci­pu — bywa­ło, że co tydzień byłą   nowej sztu­ki, trze­ba było przy­cią­gnąć widow­nie wła­śnie do swo­je­go teatru; bie­do­ta mogła kupić bar­dzo tanie bile­ty na miej­sca stojące

    TEATR sta­je się pro­fa­num (roz­ryw­ka), powsta­je wie­le trup teatral­nych, wszyst­kie wal­czą o finan­so­wa­nie przez kró­lo­wą Anglii; prze­ści­ga­ją się w wymy­śla­niu lep­szych sztuk: wię­cej kon­flik­tów, pła­czu, kathar­sis, miło­ści, nie­szczę­ścia, dow­ci­pu — bywa­ło, że co tydzień byłą   nowej sztu­ki, trze­ba było przy­cią­gnąć widow­nie wła­śnie do swo­je­go teatru; bie­do­ta mogła kupić bar­dzo tanie bile­ty na miej­sca stojące





     „MAKBET”   (NA LIŚCIE LEKTUR):


     STRESZCZENIE

    1. the­atrum mundi

    2. żądza wła­dzy

    3. pięt­no

    4. fem­me fatale

    5. sza­leń­stwo i wyrzu­ty sumienia

    6. zbrod­nia napę­dza kolej­ne zbrodnie

    7. rola sło­wa i obietnicy

    8. rola prze­po­wied­ni

    Szyb­ki Mak­bet – Kaba­ret POTEM

    EKRANIZACJA Mak­bet (2015) Lek­tor PL 1080p – CDA

    A tu japoń­ska adap­ta­cja, zmie­nio­no wie­le: Tron we krwi (1957) Lek­tor PL 1080p – CDA


    gene­za: Jaku­bI — od 1603 r. rzą­dzi, ma on być potom­kiem Ban­ka; w XI w. król Szko­cji Dun­can został zamor­do­wa­ny przez swo­je­go gene­ra­ła Mak­be­ta, któ­ry w 1057 zgi­nął z ręki Mal­col­ma, kolej­ne­go monarchy

    inspi­ra­cje: Kro­ni­ki Anglii, Szko­cji i Irlan­dii — Rapha­ela Holin­she­da (w XVI w.) 


    OSOBY

    Dun­kan — król szkocki;

    Mal­kolm, Donal­be­in — syno­wie Dunkana;

    Mak­bet — krew­ny kró­la, wódz wojsk szkockich;

    Ban­ko — wódz wojsk szkoc­kich, przy­ja­ciel Makbeta;

    Mak­duf, Len­nox, Ros­se, Men­te­ith, Angus, Caith­ness — pano­wie szkoccy;

    Fle­an­ce — syn Banka;

    Siward — hra­bia Nor­thum­ber­land, dowód­ca wojsk angiel­skich, wuj Mal­kol­ma i Donelbeina;

    Mło­dy Siward — jego syn;

    Sey­ton – ofi­cer pod roz­ka­za­mi Makbeta;

    Chło­piec – syn Makdufa;

    lekarz szkoc­ki, lekarz angiel­ski, żoł­nierz, odźwier­ny, sta­rzec, Lady Mak­bet, Lady Mak­duf, dama – na usłu­gach Lady Mak­bet, Heka­te i trzy cza­row­ni­ce, lor­do­wie, pano­wie, dowód­cy wojsk, żoł­nie­rze, zbój­cy, słu­dzy i goń­cy, duch Banka.


    Rzecz dzie­je się w Szko­cji (z wyjąt­kiem sce­ny trze­ciej z aktu czwar­te­go, kie­dy to akcja roz­gry­wa się w Anglii).


    KOLEJNOŚĆ 

    KOGO ZABIŁ?

    PRZYCZYNA

    SKUTEK

    1.

    Kró­la Duncana

    Zagar­nię­cie wła­dzy dla siebie

    Mak­bet zosta­je Koro­no­wa­ny, prze­su­nię­cie gra­ni­cy Moral­no­ści Makbeta

    2. 

    Banqua

    zli­kwi­do­wa­nie zagro­że­nia jego wła­dzy, bo wg prze­po­wied­ni to jego potom­ko­wie mie­li rządzić

    Zaprze­stał obaw przed ujaw­nie­niem jego Morderstw

    3. 

    Mak­duf

    mógł domy­ślać się, że to Mak­bet zabił Duncana




    Świat meta­fi­zycz­ny i jego funk­cje w „Mak­be­cie”:

    cza­row­ni­ce — w ory­gi­na­le Sio­stry Rzą­dzą­ce Losem, Moj­ry  albo to obraz podświadomości

    wygląd: mają bro­dy — wbrew naturze; 

    arcy­wiedź­ma — Heka­te, bogi­ni ciem­no­ści, magii

    prze­strzeń — wrzo­so­wi­ska Anglii, nie masz gdzie się schro­nić — dosta­je tu zbrodnię, 

    mgła, las, – możesz być obserwowany

    noc — czas zbrodni


    GROTESKA:

    gro­te­ska — śmiech przez łzy; tra­gizm z komizmem

    cza­row­ni­ca mówi, że zarzy­na­ła wie­prze — powo­dem cho­rób zwie­rząt są cza­ry; zło­śli­we, mściwe, 

    sta­ją w krę­gu — nie da się uciec; 

    sym­bo­li­ka – 3 i 9 – albo sacrum, albo wzmoc­nie­nie czarów 


    typy boha­te­rów:

    Lady­Mak­bet — fem­me fatale 

    Dun­kan — motyw dobre­go króla 

    Ban­ko — roz­sąd­ny przyjaciel


    motyw: 

    the­atrum mun­di — teatru świata

    Mak­bet na wieść o śmier­ci żony mówi, że widocz­nie skoń­czy­ła się jej rola na sce­nie życia: „Życie jest tyl­ko prze­chod­nim pół­cie­niem, / Nędz­nym akto­rem, któ­ry swo­ją rolę/ Przez parę godzin wygraw­szy na scenie/ W nicość prze­pa­da – powie­ścią idio­ty, / Gło­śną, wrza­skli­wą, a nic nieznaczącą”. 



    HAMLET”   (NA LIŚCIE LEKTURPOZIOMU ROZSZERZONEGO):

    1. pyta­nia egzystencjalne

    2. boha­ter tragiczny

    3. śmierć 

    4. każ­dy dźwi­ga swój ciężar

    5. sza­leń­stwo

    6. samo­bój­stwo

    cud­ny, zabaw­ny kon­tekst dla fanów „Ham­le­ta”: Rosen­crantz i Guil­den­stern nie żyją 1990 lek­tor pl 1080p – CDA

    naj­lep­szy spek­takl o Ham­le­cie — Jan Kla­ta „H” https://www.ninateka.pl/vod/teatr/h‑jan-klata


     „ROMEOJULIA”   (NA LIŚCIE LEKTUR OD 2025 ROKU):

    1. kon­flikt rodzin

    2. śmierć samo­bój­cza

    3. zaka­za­na miłość

    ekra­ni­za­cja: Romeo i Julia 1968 – CDA


    Wil­liam Sha­ke­spe­are łączy  w swo­jej twór­czo­ści ele­men­ty dwóch epok: rene­san­su i baro­ku. Klu­czo­we aspek­ty pozwa­la­ją­ce na przy­po­rząd­ko­wa­nie go do obu tych okre­sów kul­tu­ro­wych obejmują:

    1. Przy­na­leż­ność do renesansu:

      • Cen­tral­nym tema­tem w dzie­łach Sha­ke­spe­are­’a jest czło­wiek, jego natu­ra, emo­cje i dyle­ma­ty. Taka kon­cen­tra­cja na ludz­kiej indy­wi­du­al­no­ści i doświad­cze­niu życio­wym jest zgod­na z huma­ni­stycz­ny­mi ide­ała­mi rene­san­su, w któ­rych czło­wiek sta­no­wi mia­rę wszystkiego.

      • Sha­ke­spe­are przed­sta­wia życie docze­sne, pod­kre­śla­jąc zna­cze­nie god­no­ści i moral­no­ści. W jego utwo­rach zło osta­tecz­nie spo­ty­ka się z karą, co odzwier­cie­dla rene­san­so­wą wia­rę w spra­wie­dli­wość i moral­ny porzą­dek świata.

    2. Ele­men­ty barokowe:

      • W swo­jej twór­czo­ści Sha­ke­spe­are czę­sto uka­zu­je roz­ter­ki i wewnętrz­ne roz­dar­cia swo­ich boha­te­rów, nie­po­kój i dys­har­mo­nię życia, co moż­na inter­pre­to­wać jako wstęp do baro­ku, epo­ki cha­rak­te­ry­zu­ją­cej się fascy­na­cją skraj­no­ścia­mi, kon­tra­sta­mi i dramatyzmem.

      • Odrzu­ca tak­że kla­sycz­ne nor­my teatral­ne, two­rząc wła­sny, uni­kal­ny typ dra­ma­tu. Igno­ro­wa­nie kla­sycz­nych reguł, takich jak trzy jed­no­ści (miej­sca, cza­su i akcji) oraz deco­rum, oraz się­ga­nie po moty­wy cel­tyc­kie czy śre­dnio­wiecz­ne, wpro­wa­dza­jąc na sce­nę ele­men­ty nie­ra­cjo­nal­ne, takie jak duchy czy sny, tak­że może być widzia­ne jako zapo­wiedź baroku.

    Przy­kła­dem łącze­nia obu tych ten­den­cji jest  „Romeo i Julia”, gdzie temat ziem­skiej miło­ści i poszu­ki­wa­nia szczę­ścia na zie­mi ma wyraź­nie rene­san­so­wy cha­rak­ter. Jed­no­cze­śnie jed­nak histo­ria koń­czy się tra­ge­dią, co wpi­su­je się w bar­dziej pesy­mi­stycz­ne, baro­ko­we postrze­ga­nie losu ludzkiego.

  • Symbol zastępczy

    Bolesław Prus „Lalka” – opracowanie i streszczenie lektury

    15,00 VAT
    Dodaj do koszyka
  • Symbol zastępczy

    Jan Kochanowski – Wybór poezji do egzaminu ósmoklasisty i matury – opracowanie i interpretacja

    10,00 VAT
    Dodaj do koszyka
  • Pełne opracowanie poezji Mickiewicza, które są omawiane w szkole podstawowej i ponadpodstawowej, a w nim: chronologicznie ułożone wiersze, które zostały zinterpretowane, wyjaśniłam ich symbolikę i genezę. Plik ma 10 stron.

    Adam Mickiewicz – Wybór poezji do egzaminu ósmoklasisty i matury – opracowanie i interpretacja

    10,00 VAT
    Dodaj do koszyka
  • Adam Mickiewicz „Pan Tadeusz” – opracowanie, streszczenie

    15,00 VAT
    Dodaj do koszyka
  • Adam Mickiewicz - Sonety krymskie - streszczenie i opracowanie - produkt ze sklepu Baba od polskiego.pdf

    Adam Mickiewicz „Sonety krymskie” – opracowanie, streszczenie, interpretacja

    10,00 VAT
    Dodaj do koszyka
  • Zdążyć przed panem bogiem

    Hanna Krall „Zdążyć przed Panem Bogiem” – opracowanie i streszczenie lektury

    10,00 VAT
    Dodaj do koszyka
  • Juliusz Słowacki - Balladyna - Produkt ze sklepu Baba od polskiego

    Juliusz Słowacki „Balladyna” – opracowanie i streszczenie lektury

    10,00 VAT
    Dodaj do koszyka
  • Produkt ze sklepu - Baba od polskiego - Aleksander Fredro - Zemsta

    Aleksander Fredro „Zemsta” – opracowanie i streszczenie

    10,00 VAT
    Dodaj do koszyka
  • Stefan Żeromski „Przedwiośnie” – opracowanie i streszczenie lektury

    10,00 VAT
    Dodaj do koszyka
  • Produkt ze sklepu - Baba od polskiego opracowanie i streszczenie Znachor Tadeusz Dołęga-Mostowicz

    Tadeusz Dołęga-Mostowicz „Profesor Wilczur” – opracowanie i streszczenie lektury

    10,00 VAT
    Dodaj do koszyka
  • Produkt ze sklepu Baba od polskuego - Adam Mickiewicz - Dziady cz. III - streszczenie i opracowanie

    Adam Mickiewicz „Dziady cz. III” – opracowanie i streszczenie

    10,00 VAT
    Dodaj do koszyka
  • Stanisław Wyspiański Wesele streszczenie opracowanie

    Stanisław Wyspiański „Wesele” – opracowanie i streszczenie

    10,00 VAT
    Dodaj do koszyka
  • Dekameron Giovanni Boccaccio sokół motyw sokoła nowela dżuma, streszczenie, opracowanie

    Giovanni Boccaccio „Dekameron” – opracowanie i streszczenie

    10,00 VAT
    Dodaj do koszyka
  • Produkt ze sklepu - Baba od polskiego opracowanie i streszczenie Władysław Stanisław Reymont - Chłopi

    Władysław Stanisław Reymont „Chłopi” – opracowanie i streszczenie lektury

    10,00 VAT
    Dodaj do koszyka
  • Produkt ze sklepu - Baba od polskiego opracowanie i streszczenie Arkady Fiedler - Dywizjon 303

    Arkady Fiedler „Dywizjon 303″ – opracowanie i streszczenie lektury

    10,00 VAT
    Dodaj do koszyka
  • Produkt ze sklepu - Baba od polskiego opracowanie i streszczenie Jan Chryzostom Pasek - Pamiętniki

    Jan Chryzostom Pasek „Pamiętniki” – opracowanie i streszczenie lektury

    10,00 VAT
    Dodaj do koszyka
  • Produkt ze sklepu - Baba od polskiego opracowanie i streszczenie Juliusz Słowacki - Lilla Weneda

    Juliusz Słowacki „Lilla Weneda” – opracowanie i streszczenie lektury

    10,00 VAT
    Dodaj do koszyka
  • Produkt ze sklepu - Baba od polskiego opracowanie i streszczenie Piotr Skarga - Kazania sejmowe

    Piotr Skarga „Kazania sejmowe” – opracowanie i streszczenie lektury

    10,00 VAT
    Dodaj do koszyka
  • Produkt ze sklepu - Baba od polskiego opracowanie i streszczenie Znachor Tadeusz Dołęga-Mostowicz

    Tadeusz Dołęga-Mostowicz „Znachor” – opracowanie i streszczenie lektury

    10,00 VAT
    Dodaj do koszyka
  • Produkt ze sklepu - Baba od polskiego opracowanie i streszczenie Maria Rodziewiczówna - Dewajtis

    Maria Rodziewiczówna „Dewajtis” – opracowanie i streszczenie lektury

    10,00 VAT
    Dodaj do koszyka