Literatura faktu to wszystkie utwory narracyjne, które mają cechy literatury oraz dziennikarstwa.
- Jest literacka, ponieważ zawiera narrację, a celem autora jest nadanie charakteru literackiego.
- Jest dziennikarska, ponieważ ma dokumentalny charakter i próbuje obiektywnie opisywać rzeczywistość.
Cechy literatury faktu:
- autentyczne postacie – osoby opisywane w literaturze faktu są prawdziwymi bohaterami (z zastrzeżeniem, że ich opis opiera się głównie na wspomnieniach osoby piszącej),
- opis prawdziwych wydarzeń – w odróżnieniu od literatury pięknej w literaturze faktu przedstawia się wydarzenia, które miały miejsce (są opisywane przez naocznych świadków albo na podstawie dokumentów),
- brak fikcji literackiej – z reguły w literaturze faktu unika się upiększania wydarzeń; celem jest pokazanie ich takimi, jakimi były naprawdę,
- obiektywna i rzeczowa narracja – literatura faktu ma być świadectwem czasów, dlatego nie znajdziemy tu oceny wydarzeń ani zbędnych dygresji,
- podejmuje ważne tematy – zazwyczaj celem literatury faktu jest upamiętnienie ważnych lub trudnych wydarzeń, a także opowiadanie o doświadczeniach,
- zazwyczaj narracja pierwszoosobowa – narrator może być utożsamiany z postacią autora. Czasami pojawiają się teksty pisane w narracji trzecioosobowej, jednak wówczas autorzy starają się unikać dodawania własnych komentarzy.
Gatunki uznawane za literaturę faktu:
- autobiografia,
- biografia,
- dziennik,
- opowiadania (tylko wybrane! większość opowiadań zawiera fikcję literacką)
- pamiętnik,
- reportaż,
- wywiad.
Ze względu na wysokie walory artystyczne niektóre teksty są uznawane za literaturę piękną (beletrystykę). Literatura faktu może łączyć cechy kilku gatunków (np. esej biograficzny).
Przykłady literatury faktu:
- „Medaliony” Zofii Nałkowskiej (cykl opowiadań)
- opowiadania Tadeusza Borowskiego (np. „U nas w Auschwitzu”, „Pożegnanie z Marią”, „Proszę państwa do gazu”)
- „Inny Świat” Gustawa Herlinga-Grudzińskiego
- „Heban” Ryszarda Kapuścińskiego (zbiór reportaży)
- „Gombrowicz. Ja, geniusz” Klementyny Suchanow (biografia)
- „Steve Jobs” Waltera Isaacsona (biografia)
- „Zrób sobie raj” Mariusza Szczygła (reportaż z elementami felietonu i publicystyki)
- „Rodzinna Europa” Czesława Miłosza (esej biograficzny)