A wiecie, że słowo „kinkiet” to francuska pożyczka z historią techniki, teatru i pewnego aptekarza w tle?

„Kinkiet” pochodzi od francuskiego „quinquet”. A „Quinquet” to nazwisko: Antoine Quinquet był paryskim farmaceutą, który pod koniec XVIII wieku ulepszył lampę olejną związaną z wynalazkiem Amiego Arganda. Mamy tu eponim, czyli wyraz utworzony od nazwy własnej.

Pierwotnie francuskie „quinquet” oznaczało lampę olejną specjalnej konstrukcji. Ważne było to, że palnik nie znajdował się bezpośrednio nad zbiornikiem paliwa, lecz obok niego. Ulepszenie polegało między innymi na zastosowaniu szklanego kominka, który poprawiał ciąg powietrza i dawał jaśniejsze, stabilniejsze światło.

Dopiero później nazwa zaczęła przesuwać się ku temu, co dziś rozumiemy jako kinkiet: lampę albo świecznik umieszczany na ścianie. W polszczyźnie znaczenie ustabilizowało się właśnie przy oświetleniu ściennym. Kinkiet to lampa montowana na ścianie, czasem także oprawa z tarczą odbijającą światło, dawniej szczególnie ważna w teatrach, salonach, korytarzach i foyer.

Francuskie „qu” zastąpiliśmy prostym „k”, a całość zapisujemy tak, jak brzmi po polsku: „kinkiet”. We francuskim „quinquet” miało jeszcze jedno potoczne znaczenie: ‘oko’, ‘ślepie’, ‘gała’. To skojarzenie nie jest dziwne. Lampa świeci, oko „świeci”.

Warto też odróżnić historię przedmiotu od historii słowa. Ścienne uchwyty na pochodnie, świece i lampki istniały oczywiście dużo wcześniej niż nazwisko Quinqueta. Ale nie nazywały się „kinkietami”.

„Kinkiet ścienny” bywa określeniem trochę nadmiarowym, bo tradycyjnie kinkiet właśnie ze ścianą się kojarzy. Ale w języku branżowym spotyka się też „kinkiet sufitowy”. Dlaczego? Nie wiem. Może dlatego, że handel oświetleniem potrafi zrobić z nazwy słownikowej nazwę kategorii produktowej, a wtedy zaczynają się rzeczy, których etymolog nie przewidział.