– Patrz na tę, wystroiła się jak stróż w Boże Ciało!

Anioł Stróż? No nie. Ochroniarz? Też nie. A zatem dzisiaj przyjrzymy się frazeologizmowi: „wystroić się jak stróż w Boże Ciało”.

Dzisiaj ten frazeologizm oznacza: ubrać się niestosownie, zbyt elegancko, zbyt krzykliwie albo za bardzo na pokaz. Czyli po prostu: przedobrzyć.

A skąd wziął się „stróż”? Słowo pochodzi od prasłowiańskiego wyrazu oznaczającego kogoś, kto strzeże, pilnuje, dozoruje. To ta sama rodzina znaczeniowa, w której mamy: „strzec”, „straż”, „strażnika”, „przestrogę” i „ostrożność”. Stróż to więc pierwotnie człowiek od czuwania. Ktoś, kto ma na coś oko.

Z kolei Boże Ciało to w polskiej tradycji święto wyjątkowo uroczyste i widowiskowe. Procesje, odświętne ubrania, dekorowane ołtarze, kwiaty, zieleń, chorągwie, feretrony, zapach kadzidła. Tego dnia strój naprawdę miał znaczenie. Był częścią społecznego rytuału.

I tu pojawia się stróż jako dawny dozorca, człowiek z niższych warstw społecznych, wykonujący pracę mało prestiżową. Ktoś taki mógł się więc ubrać „za dobrze” jak na swoje miejsce w społecznej hierarchii.

I stąd ten okrutny żart. Bo ten frazeologizm mówi też o patrzeniu na innych z góry. O wyśmiewaniu człowieka, który chciał wyglądać odświętnie, ale według cudzej oceny przesadził (jak Telimena na szlacheckiej biesiadzie).

Dawniej funkcjonowały też inne warianty tego powiedzenia. Mówiono: „wystrychnął się jak stróż na Boże Ciało”, „wystroić się jak szewc w Boże Ciało”, „wystroić się jak szlachcic podlaski do karczmy” albo „wystroił się, jakoby czajkę w strusie pióra ubrał”.

A wy dzisiaj jak się odstawiliście? Jak stróż w Boże Ciało, szczur na otwarcie kanału czy mrówka na święto lasu?