Drodzy, co to były za jaja z tym prima aprilis. Nawet @muminek.codzienny mnie wrobił. Tra-ge-dia. Dzisiaj zatem będzie o jajach.

Dzisiejsze „jajko” wywodzi się z prasłowiańskiego „*ajьko”, czyli dawnego zdrobnienia. Obok niego istniały także formy „*aje” i „*ajьce”, z których rozwinęły się polskie „jaje”, „jajce”, „jajco” i właśnie „jajko”. A zatem zaczęliśmy od pieszczotliwej formy. A kiedy „jajko” przestało być odczuwane jako zdrobnienie, dorobiliśmy mu nowe zdrobnienie i tak powstało „jajeczko”. Słowotwórcza matrioszka, proszę państwa.

Etymolodzy wywodzą prasłowiańskie formy od bardzo dawnego, praindoeuropejskiego słowa oznaczającego „jajo”, a to z kolei łączą z jeszcze starszym wyrazem znaczącym „ptaka”. Z językowego punktu widzenia jajo jest więc starsze od kury, bo wspólna nazwa jaja sięga dalej niż nazwy kur. Dlatego polskie „jajo”, łac. „ovum”, niem. „Ei”, ang. „egg” czy hiszp. „huevo” to dalecy kuzyni, choć dziś brzmią tak, jakby łączyło je tyle, co rodzinę przy weselnym stole.

Gdy z jaja robimy pisankę, odwołujemy się do czasownika „pisać”. Kiedyś „pisać” znaczyło także rysować i malować wzory. Pisanka jest więc jajkiem pisanym, czyli ornamentowanym. Sam wyraz został utworzony przy pomocy przyrostka „-anka”, który często tworzy rzeczowniki nazywające efekt czynności. Pisanka jest więc tym, co zostało napisane na jajku.

Co ciekawe, dawne znaczenie czasownika „pisać” przetrwało w określeniu „pisanie ikon”. Znamy je też z tekstów literackich, np. Jan Kochanowski pisał: „Dzbanie mój pisany” czy „letniczek pisany” – czyli ozdobiony wzorem.

Z kolei kraszanka to jajko po prostu farbowane, gładkie, jednobarwne. A zatem każda pisanka jest jajkiem wielkanocnym, ale nie każde wielkanocne jajko jest pisanką.

Mówimy, że ktoś obchodzi się z czymś „jak z jajkiem”, czyli bardzo ostrożnie. Znamy „kurę znoszącą złote jajka”, gdy coś daje wielki zysk. Znamy też przysłowie „jajko mądrzejsze od kury”, które przypomina, że młodsze pokolenia od dawna lubią pouczać starsze. Jak widać, w jajku mieści się cała filozofia życia. Może właśnie dlatego tak dobrze nadaje się na znak początku.