Klasyka literatury na nowo. O adaptacjach i retellingach
„Nad Niemnem” jako komiks, a „Dziady” jako animacja w stylistyce „Hazbin Hotel”. O takich adaptacjach marzę! Klasyka literatury daje ogromne możliwości twórcom komiksów, filmów, seriali, gier i spektakli. Podczas spotkania w Kielcach rozmawialiśmy o tym, co możemy odkryć w znanych historiach, kiedy pozwolimy sobie opowiedzieć je inaczej.
20 października 2026 roku wzięłam udział w debacie „Nowe spojrzenie na klasykę literatury polskiej”, zorganizowanej podczas 8. Kieleckiego Międzynarodowego Festiwalu Teatralnego w Teatrze im. Stefana Żeromskiego. Rozmawiałam z Lillą Winiarską-Ostachowską, polonistką z kieleckiego I LO im. Stefana Żeromskiego, a spotkanie prowadził Wojciech Szot.
Po co opowiadać znane historie na nowo?
To pytanie powracało podczas naszej rozmowy o adaptacjach, retellingach i literackich tradycjach. Skoro znamy już bohaterów, konflikty, a często również zakończenia, czego szukamy w kolejnych wersjach tych samych opowieści?
Rozmawialiśmy między innymi o obu adaptacjach „Lalki”, o „Odysei” i „Chłopach”. Zastanawialiśmy się, co nowe odczytania wnoszą do naszego rozumienia utworów. Czy pozwalają dostrzec coś wcześniej pomijanego? Czy oddają głos postaciom, które pozostawały na dalszym planie? A może przede wszystkim wykorzystują rozpoznawalność tytułu?
Adaptacja i retelling otwierają różne możliwości. Przeniesienie powieści do filmu, komiksu czy teatru wymaga znalezienia dla niej odpowiednich środków wyrazu. Retelling, czyli ponowne opowiedzenie znanej historii, może natomiast zmienić perspektywę, realia lub sposób przedstawienia bohaterów. Te działania mogą się ze sobą łączyć.
Najbardziej interesuje mnie to, co dzięki takiej zmianie możemy zobaczyć wyraźniej. Czyja opowieść staje się ważniejsza? Jak zmienia się nasza ocena postaci? Jakie pytania zadajemy tekstowi dzisiaj, z własnym doświadczeniem i wiedzą?
„Nad Niemnem” w komiksie, „Dziady” w animacji
Mam swoją listę adaptacyjnych marzeń. Chętnie zobaczyłabym, jak komiks opowiada „Nad Niemnem”: jak operuje krajobrazem, rytmem kadrów, spojrzeniami i relacjami między bohaterami. W przypadku „Dziadów” kusi mnie animacja w stylistyce „Hazbin Hotel” — odważna wizualnie, z wyrazistymi postaciami i swobodą w przedstawianiu świata nadprzyrodzonego.
Podczas debaty rozmawialiśmy też o potrzebie nowej adaptacji „Sklepów cynamonowych” oraz kolejnej serialowej wersji „Mistrza i Małgorzaty”. Pojawił się pomysł stworzenia uniwersum opartego na mitologii, z rozmachem znanym z produkcji Marvela. W rozmowę angażowała się również publiczność, więc lista możliwości szybko się wydłużała.
Lubię takie rozważania, bo zmuszają do konkretu. Gdy wybieramy dla utworu komiks, animację, serial albo grę, od razu pojawia się pytanie: co ta forma pozwoli nam opowiedzieć i dlaczego właśnie ona pasuje do tej historii?
Dziękuję za wspólną rozmowę w Kielcach
Lilli Winiarskiej-Ostachowskiej dziękuję za wspólną debatę, Wojciechowi Szotowi za jej poprowadzenie, a dyrektorowi teatru Jackowi Jabrzykowi za udział w rozmowie. Dziękuję całemu zespołowi Teatru im. Stefana Żeromskiego w Kielcach za zaproszenie i gościnność, a publiczności za wspólny wieczór, pytania i pomysły.
