Źródłosłów to opowieść o tym, skąd pochodzi dane słowo i jaką drogę przeszło, zanim trafiło do współczesnej polszczyzny. To seria miniesejów o etymologii, w których sprawdzam, co tak naprawdę kryje się za wyrazami i udowadniam, że są autentycznym zapisem dawnych wierzeń, codziennych doświadczeń i zmian zachodzących w świecie.
tolerancja
Tolerancja. Słowo, które sporo zniosło.
Łacińskie „tolerantia”, od którego wywodzi się nasza „tolerancja”, oznaczało znoszenie i cierpliwą wytrwałość. Wiąże się z czasownikiem „tolerare” – wytrzymywać, znosić. Można było tak mówić o znoszeniu bólu, zimna czy trudów.
Dawne znaczenie łatwo rozpoznać w tolerancji organizmu: zdolności znoszenia określonych bodźców lub warunków. W technice tolerancja określa dopuszczalne odchylenie, np. wymiaru części od wartości przyjętej w projekcie.
Najwięcej emocji budzi jednak tolerancja w relacjach między ludźmi. I tu zaczynają się nieporozumienia, bo ten sam wyraz ma różne znaczenia.
WSJP PAN odróżnia poszanowanie cudzych poglądów, wierzeń czy sposobów życia od pobłażania zachowaniom uznawanym za naganne. W zdaniu „cenię tolerancję religijną” chodzi o pierwszy sens. W deklaracji „zero tolerancji dla przemocy” – o drugi.
Można więc być osobą tolerancyjną i sprzeciwiać się krzywdzeniu innych. Te deklaracje nie muszą się wykluczać: różnica tkwi w znaczeniu słowa i w tym, do czego je odnosimy.
W „Deklaracji zasad tolerancji” UNESCO z 1995 roku tolerancja oznacza uznanie praw i wolności innych ludzi. Pozwala zachować własne przekonania, a zarazem uznać, że inni mają prawo do swoich. Nie usprawiedliwia naruszania praw człowieka.
A łacińskie „znosić”? Pomaga zrozumieć historię słowa. Nie wystarcza jednak do opisania wszystkich jego dzisiejszych znaczeń. Etymologia pokazuje, skąd wyraz przyszedł; jego użycia – dokąd dotarł.
Źródła: WSJP PAN: „tolerancja”; C.T. Lewis, C. Short, „A Latin Dictionary”: „tolerantia”, „tolero”; UNESCO, „Deklaracja zasad tolerancji” (1995), art. 1; A. Zwicky, „The Derivational Fallacy” (2008).
Łacińskie „tolerantia”, od którego wywodzi się nasza „tolerancja”, oznaczało znoszenie i cierpliwą wytrwałość. Wiąże się z czasownikiem „tolerare” – wytrzymywać, znosić. Można było tak mówić o znoszeniu bólu, zimna czy trudów.
Dawne znaczenie łatwo rozpoznać w tolerancji organizmu: zdolności znoszenia określonych bodźców lub warunków. W technice tolerancja określa dopuszczalne odchylenie, np. wymiaru części od wartości przyjętej w projekcie.
Najwięcej emocji budzi jednak tolerancja w relacjach między ludźmi. I tu zaczynają się nieporozumienia, bo ten sam wyraz ma różne znaczenia.
WSJP PAN odróżnia poszanowanie cudzych poglądów, wierzeń czy sposobów życia od pobłażania zachowaniom uznawanym za naganne. W zdaniu „cenię tolerancję religijną” chodzi o pierwszy sens. W deklaracji „zero tolerancji dla przemocy” – o drugi.
Można więc być osobą tolerancyjną i sprzeciwiać się krzywdzeniu innych. Te deklaracje nie muszą się wykluczać: różnica tkwi w znaczeniu słowa i w tym, do czego je odnosimy.
W „Deklaracji zasad tolerancji” UNESCO z 1995 roku tolerancja oznacza uznanie praw i wolności innych ludzi. Pozwala zachować własne przekonania, a zarazem uznać, że inni mają prawo do swoich. Nie usprawiedliwia naruszania praw człowieka.
A łacińskie „znosić”? Pomaga zrozumieć historię słowa. Nie wystarcza jednak do opisania wszystkich jego dzisiejszych znaczeń. Etymologia pokazuje, skąd wyraz przyszedł; jego użycia – dokąd dotarł.
Źródła: WSJP PAN: „tolerancja”; C.T. Lewis, C. Short, „A Latin Dictionary”: „tolerantia”, „tolero”; UNESCO, „Deklaracja zasad tolerancji” (1995), art. 1; A. Zwicky, „The Derivational Fallacy” (2008).













