„Garnek” i „garniec” mogą wydawać się parą: mały i większy. „Garnek” wywodzi się od zachodnioprasłowiańskiego „*gr̥nъkъ”, oznaczającego ‘wypalone naczynie gliniane’. To z kolei wiąże się z prasłowiańskim wyrazem oznaczającym piec, palenisko albo ognisko.

„Garniec” powstał równolegle, od tej samej podstawy, tylko z innym przyrostkiem. Dlatego „garnek” nie jest dzieckiem „garnca”, a „garniec” nie jest poważniejszym ojcem „garnka”. To raczej rodzeństwo z jednej ognistej rodziny.

Dawniej oba słowa odnosiły się do naczyń glinianych. Dopiero później „garnek” rozszerzył znaczenie na naczynia metalowe, emaliowane, stalowe czy żeliwne. Dzisiaj słownikowo to okrągłe naczynie z wysokimi ściankami i z uchami, przeznaczone do gotowania albo przechowywania jedzenia.

„Garniec” wyspecjalizował się także jako dawna miara objętości, nie wagi. To ważne, bo garncami nie ważono, tylko odmierzano pojemność. W XVI wieku jego wartość różniła się regionalnie: garniec krakowski miał około 2,75 litra, warszawski około 3,77 litra, a w XIX wieku garniec nowopolski odpowiadał 4 litrom.

Z tej samej rodziny mamy „garncarza”, czyli rzemieślnika wyrabiającego naczynia z gliny, „garncarstwo”, „garncarski”, „garnuszek”, „garneczek” i „garnczek”. Brückner notował też dawne rozpodobnienia typu „gancarz” i „gancarski”.

Ciekawa jest odmiana. Dziś mówimy: „garnek”, „garnka”, „w garnku”, „garnki”. Przy „garncu” mamy: „garniec”, „garnca”, „garncowi”, „w garncu”, „garnce”. I właśnie ta forma została w przysłowiu: „w marcu jak w garncu”, czyli pogoda miesza się jak zawartość naczynia na ogniu.

Frazeologia dobrze pamięta, że garnek był centrum domowego życia. „Nie mieć co do garnka włożyć” znaczy cierpieć biedę. „Zaglądać w cudze garnki” to wtrącać się w cudze sprawy. „Nie święci garnki lepią” przypomina, że trudne rzeczy robią zwykli ludzie, nie nadludzie. A „przyganiał kocioł garnkowi, a sam smolił” mówi o kimś, kto wytyka innym własne wady.