„Madame”, Antoni Libera — opracowanie i streszczenie

Autor

Antoni Libera

Tytuł

„Madame”

Rodzaj literacki

epika

Gatunek literacki

powieść (edukacyjna, inicjacyjna, romans, detektywistyczna, satyra polityczna)

powieść w powieści – powieść szkatułkowa („Postscriptum”)

Data wydania

1998 r.

Epoka literacka

współczesność

Miejsce wydania

Kraków

Czas akcji

Lata 1966-1967 (przygotowanie do matury). 

Ostatnie fragmenty – 10 lat później już jako pisarz.

Miejsce akcji

Warszawa (retrospekcje – osadzenie wątków we Francji)

Geneza

Późny debiut (napisał ją w wieku 34 lat); w 1997 roku powieść została zgłoszona do konkursu organizowanego przez wydawnictwo Znak, zdobyła pierwsze miejsce i decyzję o publikacji przez autora; szybko zdobyła popularność i sympatię czytelników; Libera wykorzystał doświadczenia dorastania w PRL-u, a niektóre wątki mają charakter autobiograficzny; powieść odniosła ogromny sukces.

Problematyka

Problematyka utworu skupia się na młodzieńczej fascynacji maturzysty osobą nauczycielki języka francuskiego Madame, która wyróżnia się na tle szarej socjalistycznej rzeczywistości. Czytelnik poznaje historię kobiety, ale także realia i mechanizmy PRL-u, metody walki z systemem. W powieści autor zwraca uwagę na znaczenie wiedzy, kultury i literatury.

Typ narracji

narratorem jest dorosły główny bohater, który z nostalgią wspomina czasy młodości (kiedy to chodził do jednego z warszawskich liceów)

Język

narracja pierwszoosobowa; język w powieści świadczy o erudycji i oczytaniu głównego bohatera; kunszt, aluzyjność, sugestywność języka; wtrącenia z języka francuskiego, które świadczą o jego biegłej znajomości 

(…) autor (i przez to jego bohater) ma niebywały dar ubierania świata w słowa. Nawet to, co obiektywnie powinno być po prostu głupotą – choćby sam pomysł rozkochania Madame w swojej erudycji (którą chłopak niewątpliwie posiada) – nabiera sensu. Bo nawet jeżeli nie jako „sposób na kobietę”, dana sytuacja staje się intelektualną grą z intuicją, flirtem emocji oraz ciętego języka, czymś nie słodko-gorzkim, lecz pikantno-słodkim.  (OLGA BRYLSKA, „Madame” czy femme fatale? – Antoni Libera, Magazyn kobiet kreatywnych „Kreatura.net”)

Bohaterowie

NARRATOR – nieznany z imienia i nazwiska, osiemnastoletni licealista, doskonale posługuje się językiem francuskim, zainteresowany kulturą francuską, nad wiek oczytany, uzdolniony muzycznie, zafascynowany grą w szachy, marzyciel o niezwykle pojemnej i żywej pamięci, nadwrażliwy, błyskotliwy, prowadzący rozbudowane życie wewnętrzne; przede wszystkim zauroczony nauczycielką języka francuskiego – Madame; spisuje własną opowieść. 

Tytułowa MADAME – dyrektorka liceum, nauczycielka języka francuskiego; tajemnicza, intrygująca, elegancka, z nienagannymi manierami, ma niewiele ponad 30 lat;  wzbudza fascynację wśród uczniów  i nienawiść wśród nauczycieli; powściągliwa, niedostępna, zachowuje dystans w kontaktach z uczniami; urodzona w 1935 r. we Francji, nie potrafi się odnaleźć w Polsce. Nie przywiązuje się do nikogo i do niczego. 

MAKSYMILIAN – ojciec Madame. Buntownik. Człowiek poszukujący swojego miejsca na ziemi, alpinista, miłośnik gór, niezwykle wrażliwy. Kilka lat po wojnie umiera jego żona i Maksymilian wraz  z córką wraca do Polski, gdzie jest traktowany podejrzliwie. Zostaje aresztowany i umiera w więzieniu.  

KONSTANTY MONTEŃ (nawiązanie do francuskiego filozofa Michela de Montaigne’a) – znajomy rodziców narratora, z którym kiedyś wędrował po górach. To dzięki niemu zdobywa informacje o Madame. Znawca języka francuskiego. Przyjaźnił się z ojcem Madame i był zakochany w jej matce.

Style/kierunki

Utwór Libery wzbogacają różnorodne cytaty, aluzje, nawiązania do innych tekstów kultury, literatury, prądów, stereotypów kulturowych, mitów, filozofiii, dzieł muzycznych, malarskich, filmowych („Zwycięstwa” Conrada, „Hamleta” i „Burzy” Szekspira, „Fedry” Racine’a oraz dzieł Ajschylosa, Goethego, Dantego, Becketta)

Symbolika

Madame symbolizuje świat Zachodu, wolności i spełnionych marzeń. Używa drogich perfum, wyróżnia się urodą, sposobem bycia na tle szarej rzeczywistości.

Motywy literackie

Przeczytaj więcej w płatnej wersji pliku. 

Konteksty

Przeczytaj więcej w płatnej wersji pliku. 

Co jeszcze się omawia przy tej lekturze?

Przeczytaj więcej w płatnej wersji pliku. 

Streszczenie i opracowanie

Przeczytaj więcej w płatnej wersji pliku.